פֿערד
־
דאָס
(NORTHEASTERN דער, SOUTHEASTERN partly דער, partly דאָס, CENTRAL דאָס)
'horse'

ETYMOLOGY

I. Proto-Yiddish ✱pfɛːrd; Proto-EY ✱fɛːrd; from MHG pfert.
Protovowel E5.
II. MHG phert, pfert; from OHGpherfrit, pferfrit (shifted and umlauted since the 10th c.; earlier) parafrid, parevrit, parefret. Borrowed from Medieval Latin paraverēdus 'extra mail horse'; formed from Greek παρα- and Gallic Latin verēdus.

{DW¹ 13:1675. Pfeiffer EWD "Pferd".}

IV. The comparison האָרעווען ווי אַ פֿערד appears to be a calque of Polish harować jak koń.

{Yiddish Language Atlas of the Soviet Union 1931, map 7}

WESTERN

ferd, pferd {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 25}

Das beste Pferd macht ach e Stolper.

Holland (Netherlands)

ferd {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Die ferde hobben noch nit vor die tier gepiescht. 'The horses have not yet pissed in front of the door. Said when a girl becomes engaged, to express doubt, whether the marriage will come about. The horses are meant for the wedding carriage.' {HOLLAND, Beem, Jerosche, №210}

Czechia

fērt {CZECHIA, Beranek 1936: 65}

Oyberland (West Transcarpathian)

φęrd ~ fęrd {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 123, 136}

fert {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 102}

feαd {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- feːαd 'knight (chess)'
- dəs feˑrd tyt árbət͡n̩ דאָס פֿערד טוט אַרבעטן
- iˑx bɩn nɔx káːmòlz gərit͡n̩ ɔv ə feαd איך בין נאָך קיין מאָלס ניט געריטן אויף אַ פֿערד
- hɛnc(feαd) הענגסטפֿערד {?} {ɴᴏᴛᴇ: זכר}
- deːs fɩ́lʲəlʲə kʲɛˑ cy den feαd דעיס פֿילעלע קערט צו דעם פֿערד 'this colt belongs to that horse'
- cvaj švacə feˑt צוויי שוואַרצע פֿערד

fɛˑrd̥ {WTCP, Vác, 47197}
- dəs fɛˑrd̥ arbət דאָס פֿערד אַרבעט
- kýtšn dəs fɛːrd קוטשן דאָס פֿערד

• ə jyŋfɛˑrdl אַ יונגפֿערדל
• deˑs fílələ gəhɛˑrt cy deˑm fɛˑrd דאָס פֿילעלע געהערט צו דעם פֿערד 'this colt belongs to that horse'

fɛrd̥ {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- dəs fɛˑrt arbət דאָס פֿערד אַרבעט
- mən gʲeˑt bəšlug͡ŋ də fɛrd cyn šmid מען גייט באַשלאָגן די פֿערד צום שמיד
- deˑs fiˑlxɫ kʲɛːrt cy deˑm fɛˑrt דעיס פֿילכל קערט צו דעם פֿערד 'this colt belongs to that horse'

CENTRAL

Der güte alte Mann iſt durch den Aaz mit dem Pfeerd gebrochen in kalten Waſſer ran gefallen. דער גוטע אַלטע מאַן איסט דורך דעם אײַז מיט דעם פֿערד געבראָכן אין קאַלטן וואַסער אַרײַן געפֿאַלן {POLAND, Kobyla Góra, Wenkerbogen 09746 Kobylagora (dated 1881); Fleischer and Schäfer 2014: 29}

Unterland (East Transcarpathian)

fɛrd̥ {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}

fejɛt, fejəd דער פֿערד {ɴᴏᴛᴇ: פֿערדסהענדלער} {POLAND, Wolbrom, 50196}
- s fejəְt {final ְt is lenis}
- ghɛʀ cɩ dejm fɛː˰t געהער צו דעם פֿערד

fɛjɛt {Warsaw, Geller 2001: 237}
- mᵻ-dᵻ fɛjɛt מיט די פֿערד {p. 247}
a fejet {POLAND, Warsaw, 52211}
- fejət 'knight (chess)'
- a sɩsl אַ סוסל {nor də faxlaˑt ba fejət נאָר די פֿאַכלײַט בײַ פֿערד}
- de fejət arbət ɩn feʎt דער פֿערד אַרבעט אין פֿעלד
- de fejət gajn ɩn felt akərn די פֿערד גייען אין פֿעלד אַרבעטן
- jxob kajmul nɩš gərɩtn of a fejət איך האָב קיין מאָל נישט געריטן אויף אַ פֿערד
- gəher cə dejm fejət געהער צו דעם פֿערד

AUDIO Miriam Hoffman {parents from Łódź, POLAND} 25 August 2018
feˑərt

{fɛjɛt} {Warsaw, Geller 2001: 75}
a fejet {POLAND, Warsaw, 52211}

HASIDIC

AMERICA

feːrd̥ ~ feːrt ~ fɛːd̥ <פערד>

NORTHEASTERN

אַז מען קען זיך ניט צונויפֿריידן, זאָגט מען: {...} "מיט פֿערד רעדט ער ווי אַ מענטש, אָבער מיט מענטשן ווי אַ פֿערד"

Lithuania

dɛʀ fɛʀd {LITHUANIA, Vilnius, 54257}

SOUTHEASTERN

Choizik zitst of'n Fêrd in zîcht is. חוזק זיצט אויפֿן פֿערד און זוכט עס 'Wohl die älteste und verbreitetste Anekdote. Schon bei Bar Hebraeus und Poggio. Das Roß suchen und darauf reiten, allg. deutsch, mundartl. nd., ostfries., preuß., siebb.-sächs., oböst., schwäb., holl., franz… P. na koniu jedzie, a kenia szuka. Klr. На кони їде и коня шукае.' {EAST GALICIA, Brody, Landau 1923, №19}
- Az mi nemt arous dis Fêrd fin dar Stal, mêg min di Štal farbrenin. 'Nach der Hochzeit sind dem Ehemann die Schwiegereltern gleichgiltig.' {№27}

feˑrdsbáʎɩgə {פֿערדישע מיסט}{ROMANIA, Brăila, 45273}

AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
feˑrt
פֿאַרמאָגט ער אין זײַנע שטאַלן די סאַמע פֿלינקסטע פֿערד

און שפּאַנט אַליין די פֿערד

feˑrd
ניין, נישט קיין פֿערד, נאָר אָדלערס