פֿאַר 1
'for' (preposition)

ETYMOLOGY

{Eastern Yiddish פֿאַר continues MHG vur or vür. (Where else does MHG -ür- > -ar-? דאַרפֿן?, באַרשט, קאַרש) Interesting that Eastern Yiddish does not preserves פֿאָר.
Kluge/Seebold note that the differentiation in meaning between NHG für and vor first occurred in NHG. DW² writes that the confusion was especially in ENHG in Central German. Grammarians in the 17th and 18th c. worked hard to differentiate them. DW¹ writes that much of Central German only used vor (much as Yiddish only uses פֿאַר).}
Got. faur, faura, ON fyr(ir), OE for, fore, English for, OS for, fora; furi, Dutch foor 'for; before', OHG fora; furi, MHG vore, vor; vür, vüre, vur, NHG für; from PGmc ✱furi 'in front of, for' (-o- forms from ✱fura); from PIE ✱prh₂-i (or ✱pr̥i), from the root ✱per- 'in front, early, first'; an old locative;
Related: Greek παραί, παρά 'besides, by, from, next to, alongside', Latin prae 'in front of, before', Sanksrit purā́ 'before'

WESTERN

far, fᵃr̥ {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 20, 23}
- was bistu far̥ ain balbirᵃr̥ וואָס ביסטו פֿאַר אַ באַלבירער

Wer nit tagt far sich, tagt nit far die Welt.

for {EAST FRIESLAND, Aurich, Schulenrufen 1902}

Holland (Netherlands)

fier {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Mir weln fier dir e hienschen dôrech den drek houlen. 'Said to somebody who raises his nose before eating. Perhaps corrupt.' {Jerosche №343}
- Wer leidt, leidt fier sich {sisch?}. Wer schtarbt, schtarbt fier sich {sisch?}. 'Everyone has to bear his own burden.' {Jerosche №554}

Alsace (France)

fɔr 'for' {ALSACE, Zuckerman 1969, 43}

Switzerland

fɔr {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Oyberland (West Transcarpathian)

fα míα, fa míα פֿאַר מיר 'for me = before me' {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- foα fyɱv̥ teˑg פֿאָר פֿינף טעג
- fa šmyːlʲən hɔ́tɔ ø/ə sɔd ərájŋgəràˑmt ɩn deˑn óˑr פֿאַר שמואלן האָט ער אַ סוד אַרײַנגערוימט אין דעם אויער
- far ejm darf mə kaː sɔd oːfatrouə פֿאַר אים דאַרף מען קיין סוד אָנפֿאַרטרויען
- hɔbαx gəfleˑkcy hɛlfɱ fa mæj taˑt͡n̩ האָב איך געפֿלעגט צו העלפֿן פֿאַר מײַן טאַטן
- fan roːf yn daˑjən yn fa də šɔxtəm hɔt mə gəšɩkt pýˑrəmgʲɛlʲt פֿאַרן רבֿ און דיין און פֿאַר די שוחטים האָט מען געשיקט פּורים־געלט
- fá pýrəm פֿאַר פּורים
- foː peˑsax פֿאָר פּסח

fər šmyln ty əx ə sɔd ãjramən פֿאַר שמואלן טו איך אַ סוד אײַנרוימען {WTCP, Vác, 47197}
- foˑr ə tajnəs פֿאָר אַ תּענית
- foˑr fyɱf toˑg פֿאָר פֿינף טאָג
- fóˑr nàxt פֿאָר נאַכט {ɴᴏᴛᴇ: פֿאָר דער נאַכט}
- for ə gyt joˑr פֿאָר אַ גוט יאָר
- fərn kind cy ɛsn geˑb͡m̩ פֿאַרן קינד צו עסן געבן
- foˑr rɔšəšóːnə פֿאָר ראָש־השנה
- ɛr ət fər míˑr gəcóˑlt ער האָט פֿאַר מיר געצאָלט
- fóˑr míˑr פֿאָר מיר

gɛb͡m zɛ fər ájnəm ə mətʊ́ˑnə געבן זיי פֿאַר איינעם אַ מתּנה {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- fər šmyˑl hɔt ər ər{a}jgəramt ə sod in uˑr ar{a}jn פֿאַר שמואל האָט ער אַרײַנגערוימט אַ סוד אין אויער אַרײַן
- zi dərceˑlt aɫəs far də mytər זי דערציילט אַלעס פֿאַר די מוטער
- hɔb ɩx gəhɔlfɱ farn tat͡n̩ האָב איך געהאָלפֿן פֿאַרן טאַטן
- פֿערקויפֿט פֿער ען אַמעריקאַאַנער ע טלית

forn kidəš פֿאָרן קידוש {WTCP, Bratislava, 48171A}

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

helft ništ fər zajn famíljə העלפֿט נישט פֿאַר זײַן פֿאַמיליע 'doesn't help his family' {ETCP, Hajduhadház, U. Weinreich 1964: 258}

xɔčɩg er ɩz zɔj rajəx helʲft er ništ farn̩ ɔŕəmən כאָטשיק ער איז אַזוי רײַך, העלפֿט ער נישט פֿאַרן אָרעמען {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- fər xajɩmən ə sɔd ɩn uər אײַנרוימען פֿאַר חיימען אַ סוד אין אויער
- inc gʲɛmər fr̩ zaj də ɛpl אונדז געבן מיר פֿאַר זיי די עפּל
- kʲindər gʲɛc inc / fr inc də ɛpl קינדער, געטס אונדז / פֿאַר אונדז די עפּל
- sɛt nɩš zájn fər jeˑjdn gəniˑg̥ עס וועט נישט זײַן פֿאַר יעדן גענוג
- hɔt fər jejdərn gəšmɛ́kt האָט פֿאַר יעדערן געשמעקט
- aləs dərceːlʲt fər də mitər אַלעס דערציילט פֿאַר די מוטער
- hɔb əx gəhɔlfɱ fərn tatn האָב איך געהאָלפֿן פֿאַרן טאַטן
- šabəs far dər xásənə שבת פֿאַר דער חתונה

ɩnc gɩmər əs far zaj אונדז גיבן מיר עס פֿאַר זיי {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- far fɩ́nəf tejg פֿאַר פֿינעף טעג

ɛˑt bəcuˑlt fáˑʀ miˑəʀ, fáʀ míˑʀ ער האָט באַצאָלט פֿאַר מיר {POLAND, Wolbrom, 50196}

zuktɛ, zug nᵻʃ fa maː vaːp, zug guu̯ nᵻʃ fa dᵻ frɔː זאָגט ער, זאָג נישט פֿאַר מײַן ווײַב, זאָג גאָרנישט פֿאַר די פֿרוי {Warsaw, Geller 2001: 277}

HASIDIC

AMERICA

פֿאַר used to mark the indirect object {Assouline 2014a: 39}

far dejm gəˈdaft ˈzugŋ̩ פֿאַר דעם געדאַרפֿט זאָגן 'for that reason he should have said'
far ˈhɩndətər ˈjuːrn̩ פֿאַר הונדערטער יאָרן
far ˈhɩndərt juːr cəˈrɪk פֿאַר הונדערט יאָר צוריק
far cejn jur cəˈrɩk פֿאַר צען יאָר צוריק
gəˈgejb͡m̩ ˈfarn̩ ˈfajər געגעבן פֿאַרן פֿײַער
nɔx ˈfaːr deːm נאָך פֿאַר דעם
sɩz gəˈfɔln̩ ˈfarn̩ ˈkɛnɪg ס'איז געפֿאָלן פֿאַרן קעניג
dus gəˈher nɩš far ɪnc דאָס געהער נישט פֿאַר אונדז
ˈɛstər ɩz ˈmɔjrədɩgəˈfɔln far axəšˈvajrəš אשׂתּר איז מוראדיק געפֿאָלן פֿאַר אַחשוורוש
ˈfaːr ˈšabəs פֿאַר שבת 'before the Sabbath'
far ˈhɩndərt ˈcvɔncɪk jur cəˈrɪkfar ˈhɪndərt ˈcvɔncɪk jur cəˈrɪk פֿאַר הונדערט צוואָנציק יאָר צוריק

far dray vokhn פֿאַר דרײַ וואָכן 'for three weeks' {Assouline 2018b: 478}

EUROPE

zalc faʀ də ɔjgŋ̩ ɩn fɛfəʀ faʀ də mɔwl זאַלץ פֿאַר די אויגן און פֿעפֿער פֿאַר די מויל 'a horrible experience' {Vienna, Eidel Malowicki}

ISRAEL

far ~ fa (used to mark the indirect object, for some direct objects, verbs of saying etc.; more HASIDIC than JERUSALEMITE; used to translate the Hebrew preposition ל) {Assouline 2014a: 39, 43, 44, 47, 54, 56}
- er elft farn kind ער העלפֿט פֿאַרן קינד 'he helps the child'
- moyshe rabéyne ot gegebn di tóyre far di yidn משה רבינו האָט געגעבן די תּורה פֿאַר די ייִדן
- er git a patsh far a kind ער גיט אַ פּאַטש פֿאַר אַ קינד 'he slaps a child' (singulative aspect)
- der oybershter ot gezogt fa avróm ovínu דער אויבערשטער האָט געזאָגט פֿאַר אַבֿרהם אָבֿינו
- a froy ot gefregt far di khaverte אַ פֿרוי האָט געפֿרעגט פֿאַר די חבֿרטע
- er flegt shtern far di shvester ער פֿלעגט שטערן פֿאַר די שוועסטער 'he used to disturb his sisters'
- ikh ob shoyn geshoyrn negl far mayne kinder איך האָב שוין געשוירן נעגל פֿאַר מײַנע קינדער 'I have already cut my children's nails'
- di mame ot lib far giti די מאַמע האָט ליב פֿאַר גיטי 'Mommy loves Giti'
- shtip nisht far yitskhok! שטופּ נישט פֿאַר יצחק 'don't push Yitskhok!'

NORTHEASTERN

Lithuania

faʀŋ s̀taʀbm פֿאַרן שטאַרבן {LITHUANIA, Vilnius, 54257}

SOUTHEASTERN

AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
far
פֿאַר דײַן יעדער וווּנד איז אַ ליפּ פֿאַרהאַן, וואָס הייליקט דײַן גוף, געקרייצטער מאַן