דער/די/דאָס 2
'the, that (demonstrative adjective)'

WESTERN

Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)

דאש

Oyberland (West Transcarpathian)

di ~ dī 'they, the (pl.)' {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 124}

voˑz maxt mə mɩt déˑn וואָס מאַכט מען מיט דעם {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- iax vil zeən voˑz zɔx mit deˑn ty̆t איך וויל זען וואָס זיך מיט דעם טוט
- deː teːg̥ hɔt yns dɔ rɛbə nɩks gʲəšloˑg͡ŋ̩ די טעג האָט אודז דער רבי ניקס געשלאָגן

yntər deː cajt zən dɩ gʲɛst gʲəkʲymən אונטער די צײַט זענען די געסט געקומען {WTCP, Vác, 47197}
- deˑ ɩz ə eˑrləxə די איז אַן ערלעכע {ɴᴏᴛᴇ: פֿרומע}
- אויף דען זייער מקפּיד געווען

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

xo dejm jiˑd git gəkɔnt איך האָב דעם ייִד גוט געקאָנט {ETCP, Mukachevo, 48226}

vɩfl ɔstə gʲəcúˑlt far déjm וויפֿל האָסטו געצאָלט פֿאַר דעם {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}

déjr mɩtn váːn דער מיטן ווײַן {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}

aːjbɩk vel əx niš gaj̃ cɩ dejm jiˑt אייביק וועל איך נישט גין צו דעם ייִד {POLAND, Wolbrom, 50196}
- vus tit mə midejm וואָס טוט מען מיט דעם
- dus ɩ dus dɩ flaš ʀojtɛ vãː דאָס איז דאָס די פֿלאַש רויטער ווײַן

dɛj, vus, vus ɛr-ᵻz aɬajn דער, וואָס, וואָס ער איז אַליין {Warsaw, Geller 2001: 189}
- tsᵻlip dɛjm צוליב דעם {p. 191}
- vi du, vɔjn-du ɔ-dɛj ᵻn dɛje? וווּ דאָ, וווינט דאָ אָט דער און דער {p. 221}

https://archive.org/download/Gosia-and-Luza-Pod/Luza%20Pod%205%20August%202018%20-%20ba%20der%20(dey)%20goye.mp3
AUDIO Luza Pod {Skalat, East Galicia} August 5, 2018
dɛj
בײַ דער גויה 'with that gentile woman'

VIDEO Shimon Dzigan {Łódź, Poland}
deˑəʳ
אָט איז ער: דער וואָס האָט געוואָלט מאַכן פֿון אונדזער מדינה אַ זכרונו־לבֿרכה

HASIDIC

AMERICA

diː naxt די נאַכט 'that night'
ˈdə štut די שטאָט 'the city' (stress on the article)
ojv dər menč fejlt ɔf diː vɛlt אויב דער מענטש פֿיילט אויף די וועלט 'if a person fails in this world'
šlɛxc ɔf diː vɛlt שלעכטס אויף די וועלט 'evil in this world'

ISRAEL

fin der vus er lernt mit em פֿון דער וואָס ער לערנט מיט אים {HASIDIC, Assouline 2017: 112}

NORTHEASTERN

Lithuania

ɛʀ dárv dɔs̀ vɩs̀n un ɛʀ véjz̀ dɔs̀ ער דאַרף דאָס וויסן און ער ווייסט דאָס {LITHUANIA, Vilnius, 54257}

SOUTHEASTERN

dejm iːdn hob ax gəkʲʰent gʲit דעם ייִדן האָב איך געקענט גוט {ROMANIA, Brăila, 45273}
- cɩ dejm menčn gejəmɩr kejn mul nɩšt צו דעם מענטשן גייען מיר קיין מאָל נישט

AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
dus
נישט דאָס האָט זי געוואָלט

𝐈𝐒𝐑𝐀𝐄𝐋𝐈 𝐇𝐀𝐑𝐄𝐃𝐈 {Dalit Assouline}
Jerusalemite: {as demonstrative adjective} {Hasidic probably /dej/}
in di cayt ot gilebt agóen reb meir šapira, der mexáber fun daf ayóymi.

SOUTHEASTERN

AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
dus
דאָס איז דער וועג פֿון ברויט