דאַרפֿן
געדאַרפֿט/געדאָרפֿן
'to need'

ETYMOLOGY

Why the vowel /a/?
︀︀Got. þaúrban, ON þurfa, OE þurfan 'to be wanton', OS thurƀan, OHG durfan, MHG durfen, dürfen; from PGmc ✱ þurfan-; from PIE ✱trp-, root of ✱terp- 'to sate oneself'; cf. Sanskrit tŕ̥pyati 'to delight, satisfy', Greek τέρπω 'to satisfy, refresh', Lithuanian tar̃pti 'to thrive', Russian терпеть 'to endure'

WESTERN

mir darfən מיר דאַרפֿן {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 20}

E גאותן darf nit sein e רעותן.

Alsace (France)

dɛrf מע דאַרף 'one may (not)' {ALSACE, 47075 Mulhouse, 021-061}
- mʁ̩- dɛrf am šavəs nɩd raːɣ-ə מע דאַרף אַם שבת ניט רויכן {q025-040}

Switzerland

dɛfə {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Oyberland (West Transcarpathian)

dɔj darf mə nɩks əróˑšpajb͡m̩ דאָ דאַרף מען ניקס אַרויסשפּײַבן 'here one may not spit' {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- געדאַרפֿט = מותּר
- far ejm darf mə kaː sɔd oːfatrouə פֿאַר אים דאַרף מען קיין סוד אָנפֿאַרטרויען

mə darf nit מע דאַרף ניט {ɴᴏᴛᴇ: טאָר ניט} {WTCP, Vác, 47197}
- מען דאַרף ניק = מען טאָר ניקס
- šabəs darf mə nɩšt raːx͡ŋ שבת דאַרף מען נישט רייכן
- zyntəg darf mər זונטיק דאַרף מער 'one Sunday one may'

CENTRAL

zɩ daf zəx ũːšeᵃʀŋ זי דאַרף זיך אָנשערן {POLAND, Wolbrom, 50196}
- zɩ t gʲɩdáʀft oufʀoumə̃ dɩ štiˑp̥ זי האָט געדאַרפֿט אויפֿרוימען די שטוב
- zɔt gɩdaʀft aʀãːtĩ meˑʀ zaɫc זי האָט געדאַרפֿט אַרײנטון מער זאַלץ

vɛ-m-ɔt giɛdɔrfn ווען מע האָט געדאָרפֿן {Warsaw, Geller 2001: 159}
- m'ɔt giɛdɔrfn a zajgiɛmaxɛ מע האָט געדאָרפֿן אַ זייגער־מאַכער {p. 165}
- vaːl vɛj-ɔt giɛdɔrfn dus, m-ɔt giɛdɔrfn lɛjbm ווײַל ווער האָט געדאָרפֿן דאָס, מע האָט געדאָרפֿן לעבן {p. 179}
- vu-zi-j-ɔt giɛdɔrfn וואָס זי האָט געדאָרפֿן {p. 193}
- vaːɬ-ᵻx-ɔ daːfn tsᵻ ɬɔjfn tsᵻ fis-n dɔrf arã ווײַל איך האָב דאַרפֿן {!} צו לויפֿן צו פֿוס אין דאָרף אַרײַן {p. 233}
- daf jɛn a-xajm דאַרף גיין אַהיים {p. 247}
- das-tᵻ nᵻʃ' gajn דאַרפֿסטו נישט גיין {p. 251}
- m-ɔt dᵻs gᵻdɔu̯fn tsᵻ max, a ʃtajgiɛr, vi mɛ darf dᵻ tsuu̯ɔs מע האָט דאָס געדאָרפֿן צו מאַכן, אַ שטייגער, ווי מע דאַרף די צרות {p. 287}
zi ot gedaft ciromən duˑ זי האָט געדאַרפֿט צורוימען דאָ {POLAND, Warsaw, 52211}
- e daf əs vɩsn n, e vajs əs ער דאַרף עס וויסן און ער ווייס עס
- haˑnt daf štarb͡m̩ a menč הײַנט דאַרף שטאַרבן אַ מענטש

HASIDIC

AMERICA

viˑ ɛs daf cɩ zaːn ווי עס דאַרף צו זײַן
daf mən jɔ ˈhub͡m̩ דאַרף מען יאָ האָבן
far dejm gəˈdaft ˈzugŋ̩ פֿאַר דעם געדאַרפֿט זאָגן 'for that reason (he) had to say'

EUROPE

mə daf nɩš ka gɛlt מע דאַרף נישט קיין געלט {Antwerp, Mendy Cahan}
mə daf bakŋ̩ xaləs מע דאַרף באַקן חלות
aləs daf mɛn planiˑʀn אַלעס דאַרף מען פּלאַנירן

ISRAEL

ništ ungetin vi se darf ci zayn נישט אָנגעטון ווי סע דאַרף צו זײַן {HASIDIC, Assouline 2017: 79}

NORTHEASTERN

דאַרווזיין (= דאַרף זײַן)
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 435}
פֿון ריידן אויפֿגעכאַפּט אַזאַ זאַץ: "איך האָב ניט געדאַרפֿטערהייט געדאַרפֿט זיך שטעלן" {ז' 459}

Lithuania

ɛʀ dárv dɔs̀ vɩs̀n ער דאַרף דאָס וויסן {LITHUANIA, Vilnius, 54257}

AUDIO Wolf Burko {Pinsk, Belarus}
זאָג מיר, וואָס דאַרפֿסטו?

𝐈𝐒𝐑𝐀𝐄𝐋𝐈 𝐇𝐀𝐑𝐄𝐃𝐈 {Dalit Assouline}
Jerusalemite: /dafn/
װען מע דאַרף גײן צום דאָקטער
ven mi daf geyn cum dokter

SOUTHEASTERN

æ {דערף} {ROMANIA, Brăila, 45273}
- ɩndz mɩz / dærf mər zəx ziˑᵊxn an ɔndərə štiˑp אונדז מוזן / דאַרפֿן מיר זוכן אַן אַנדערע שטוב
- az mə dærf dəm gɔnəv nemt mən ɩm arup fin der kʎiˑe אַז מע דאַרף דעם גנבֿ, נעמט מען אים אַראָפּ פֿון דער תּליה
- mə dɛ˯f maxŋ rejn du מע דאַרף מאַכן ריין דאָ
- mot gʲədǽft maxŋ rejn du מע האָט געדאַרפֿט מאַכן ריין דאָ

AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
ˈdarfn̩
און ווען דו וועסט דאַרפֿן אַ תּובֿה, זאָלסטו זיך ווענדן צו מיר