גרויס
'large'
גרעסער; גרעסט
'larger; largest'

ETYMOLOGY

MHG grôz;
Vowel 42, Proto-Yiddish ✱ō

WESTERN

Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)

וויא גרוש זיין דיא ווערק פֿון גאט
'how great are the works of God'

grouß {Sprach-Meister 1742}

Klane Leut hoben grauße מטלטלים.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 45}
- Wer s Klane nit ehrt is Grauße nit werth. {46}
- Klan un keck schlogt grauß eweg. {47}

grōs {MIDWESTERN, Katz 1982: 105}

grɔus {NORTHWESTERN, Katz 1982: 105}

grauß {EAST FRIESLAND, Aurich, Schulenrufen 1902}

Holland (Netherlands)

grouss [ɔu] [HOLLAND, Beem, Jerosche]
- Das is grouss vor bechinnem. 'Great for nothing. A big design behind which there is nothing.' {Jerosche №305}

Alsace (France)

graus {ALSACE, U. Weinreich 1964: 253}

ə grɔus šɩf אַ גרויס שיף {ALSACE, 47075 Mulhouse, 005-030}
- ə grɔ̞usi naːs אַ גרויסע נאָז {q017-030}
- ɩç habˑ ə grɔ̞usi bɛrl gfʊ̞ndə איך האָב אַ גרויסע פּערל געפֿונדן {q045-070}

Switzerland

grous, graus {SWITZERLAND, Fleischer 2005}
- grešt

grous ~ graus ~ groüs {"classical" Western Yiddish, Hutterer 1965: 141}

Czechia

grous {westernmost CZECHIA, Beranek 1936: 69}

groüs {CZECHIA and WEST SLOVAKIA, Beranek 1936: 69}

graus {CZECHIA, Šafov, Beranek 1936: 69}

Oyberland (West Transcarpathian)

groys {WTCP, U. Weinreich 1964: 253}

gråi̯s ~ grǫi̯s ~ grai̯s ~ grăi̯s {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 123, 129, 141}
- grę̆sə גרעסער

gråys {WTCP, SOUTHWESTERN HUNGARY, Garvin 1965: 97}

groys {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 100}

groys {WTCP, NORTHWESTERN HUNGARIAN, Garvin 1965: 104}

grɔjs {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- grɔjsə taːnə גרויסע דונײַ
- dɩ grɔjsə bryk די גרויסע בריק
- ə grojs fas, grɔjs fas אַ גרויס פֿאַס
- mə baut šø hɛxərə yn grɛsərə hæjzə מע בויט שוין העכערע און גרעסערע הײַזער
- dɩ grɔ́sə máŋɔlʲ
- ə grɔjz bɛt אַ גרויס בעט {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- doˑz ɩz dɛˑ grɛstα tɔp voˑz iαx hɔb in mæj[ ] lejb͡m̩ gəzéjn דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב אין מײַן לעבן געזען
- də grɛsərə ašiˑrəm די גרעסערע עשירים

gʲᵊrɔ́jsər {WTCP, Vác, 47197}
- ə grɔjsn gryːb אַ גרויסן גרוב
- deːs ɩz grɛsər ɔviː doːs דאָס איז גרעסער ווי דאָס

grɔjs ~ grojs {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- də grɔjsə šɪf די גרויסע שיף
- dos ɩ dər grɛstər tɔp vos xɔb ɩn majn léˑb͡m gʲəzéˑn דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב אין מײַן לעבן געזען
- grɔjsə brɔjt͡n̩ גרויסע ברויטן

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

grois {ETCP, Beranek 1936: 69}

dɩ grɔ˯jsə brikʲ די גרויסע בריק {ETCP, Teiuș, 46233}
- a grojsn fas, a grojs fas אַ גרויסן פֿאַס, אַ גרויס פֿאַס
- ciː a grɔjsn tɛlər צו אַ גרויסן טעלער

ə grɔjsər {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- ə grɔjsər pɔtɔk אַ גרויסער פּאָטאָק
- zajər ə grɔjsə nuəs זייער אַ גרויסע נאָז
- grojsər lɔx גרויסער לאָך
- dejs ɩz dər grestər tɔp vus xɔb gʲəˆzejn in májn léjbm דעיס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב געזען אין מײַן לעבן
- dər grɔjsər vajzər דער גרויסער ווײַזער
- dejs ɩz grɛsər viˑ ds andərə דעיס איז גרעסער ווי דאָס אַנדערע

grɔjəsn vamp גרויסן וואַמפּ {ETCP, near Sighet, 47228}

a grojsə šɪf אַ גרויסע שיף {ETCP, Mănăștur 47236}

dər grojsər brɩk דער גרויסער בריק {ETCP, Bistriţa, 47241}

a grɔjsə šɩf אַ גרויסע שיף {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- haˑnt bout mən grɛsərə haːzər > štiˑbər הײַנט בויט מען גרעסערע הײַזער < שטיבער
- dejs ɩz dər grɛstər דעיס איז דער גרעסטער (טאָפּ)

dɩ gʀojsɛ bʀikʲ די גרויסע בריק {POLAND, Wolbrom, 50196}
- dus ɩ dɛ gʀɛstɛ tɔp vus xo gɩzẽjⁿ in mã leːbm דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס כ'האָב געזען
- gʀɛsəʀ fɩ̃ jenəm גרעסער פֿון יענעם

xɔb zɛx nᵻʃ' giɛmaxn gᵻrɛsɛr fᵻn zaj איך האָב זיך נישט געמאַכן גרעסער פֿון זיי {Warsaw, Geller 2001: 171}
- m-ɔ-ts-ᵻ gajsn arɔːsgrubm a grɔjs griːp מע האָט זיי אַרויסגראָבן אַ גרויס גרוב {p. 275}
a grojsɩ šɩf אַ גרויסע שיף {POLAND, Warsaw, 52211}
- xogɩfɩnɩn a grojsn pejru איך האָב געפֿונען אַ גרויסן פּערל
- dusɩz da grestər top vus xo gəzejn ɩmaˑ̃ lejb͡m̩ דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב געזען אין מײַן לעבן
- etmə gəhajsn šraˑb͡m̩ a grojsə rajš n,a kʎajnə nɩn ער האָט מיר געהייסן שרײַבן אַ גרויסע ריש און אַ קליינע נון
- grojsə kaˑləxdɩkə גרויסע קײַלעכדיקע

AUDIO Miriam Hoffman [parents from Łódź, POLAND] 25 August 2018
grestə
די גרעסטע, די בעסטע

HASIDIC

AMERICA

aˈzɔj grʊjs אַזוי גרויס

EUROPE

ajnə fɩn di gʀɛstə bazəs איינע פֿון די גרעסטע באַזעס [Antwerp, Mendy Cahan]

NORTHEASTERN

גרייס
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 442}
{ז' 440־441} [זאַמעט] אַ גרעוסער עולאָם
{ז' 440־441} [אַנדערע טיילן פֿון ליטע] אַ גרייסער איילאָם
{ז' 445} [סוּוואַלק] גרעוס ~ גרייס
ער האָט גרויסענע אויגן (פֿאַרגרעסער־פֿאָרעם אויף ־ענע) {ז' 459}

grejs {Katz 1982: 105}

grêjss {Grajewo, Olsvanger 1931}

Lithuania

a grejᶊə ᶊif {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- gʀɛsɛʀ faʀ dɛm גרעסער פֿאַר דעם
- a gʀœjsəʀ ligŋ אַ גרויסער ליגן

SOUTHEASTERN

Grois wî a Gênits. גרויס ווי אַ גענעץ 'Eine Sache von geringer Ausdehnung, so groß wie die Mundöffnung beim Gähnen, oder so kurz wie die Dauer des Gähnens? Gênits, Subst. von gênitsn, gähnen. Vgl. ginitzen. Schöpf, Tirol. Loritza, Idiot. Viennense 47. geinetzen (Gottschee) Schröer, Sitzgsber. Wien. Ak. 255.' {EAST GALICIA, Brody, Landau 1923, №36}