ראָד
רעדער
די/דאָס
(NORTHEASTERN די = intermediate gender, also דער; SOUTHEASTERN mainly די, CENTRAL mainly דאָס)
'wheel; circle'
רעדל
(diminutive)

ETYMOLOGY

MHG rat, rades; OHG rad; from the Proto-Indo-European root ✱rot(h)- 'wheel,' from which also Latin rota.
The idiom דאָס פֿינפֿטע ראָד צום וואָגן 'the fifth wheel on a wagon (i.e., unnecessary)' may be a calque of Polish piąte koło u wozu.

WESTERN

רָאהְנט

Oyberland (West Transcarpathian)

rōd {WTCP, U. Weinreich 1964: 261}
- rēdl ריידל

rǭD {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 137}

dəz roːdlʲ dréːcax דאָס ראָדל דרייט זיך {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- róːdnmaxə ראָדן־מאַכער {?} 'wheelwright'

dəs roːd dreˑncαx, dəs roːd dreːcax דאָס ראָד דרייט זיך {WTCP, Vác, 47197}
- reːdəlʲə, reːndələ רעדעלע {ɴᴏᴛᴇ: (רענדעלע (קינדער זאָגן עס}

də rúənd dréˑncax די ראָד דרייט זיך {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- reːndlax רעדלעך

CENTRAL

rud {U. Weinreich 1964: 261}
- rejdl רעדל

Unterland (East Transcarpathian)

rūət 'Rad' {ETCP, Beranek 1941}

rund (widespread hypercorrection) {ETCP, U. Weinreich 1964: 261}
- rejndl רעדל

də ruˑddrájcax די ראָד דרייט זיך {ETCP, Teiuș, 46233}

də ruəd drejcəx ~ də rúən dréjcax די ראָד דרייט זיך {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- ruən {ראָד}
- rejndl ריינדל (diminutive)

dəruːt drajcəx די ראָד דרייט זיך {ETCP, Bistriţa, 47241}
- dəs rejdlʲ דאָס רעדל

dəruədrájcəx די ראָד דרייטע זיך {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}

s ʀuid̥ {POLAND, Wolbrom, 50196}
- s ʀú(t) dʀájcəx ס'ראָד דרייט זיך
- s reˑdɫ dʀajcəx ס'רעדל דרייט זיך
- ʀejdɫ רעדל

deruˑɩdrajcəx דער ראָד דרייט זיך {POLAND, Warsaw, 52211}

NORTHEASTERN

Lithuania

rod {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- dɩ ródrejcax די ראָד דרייט זיך
- dɩ rédl dréjcax די רעדל דרייט זיך

SOUTHEASTERN

dɩs ruːdrejcəx דאָס ראָד דרייט זיך {ROMANIA, Brăila, 45273}