קו
קי
די
'cow'

ETYMOLOGY

cf. Sanskrit gó- (nom. s. gaús), Greek βοῦς, Latin bōs

WESTERN

Mit an Ag is de Kuh blind.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 43}
- Bei Nacht sen alle Küh schwarz. {44}
- Die Kuh is übrn Dach gflogen un hot den Schwaf stecken geloßt. {45}
- Wenn me ward sau alt wie e Kuh, lernt me alle Weil epes zu. {46}
- Kühdreck is Trump. {48}

Sie hat Kih-Seechel! 'Kühe-Verstand'

Holland (Netherlands)

ku; kie (pl.) [HOLLAND, Beem, Jerosche]
- E kalb ken e ku wern. 'Out of something small, something large can come.' {Jerosche №421}
- 452. Kaan kie, kaan mie. 'No cows, no fuss. The less possession, the less worry.' {Jerosche №452}
Bernst. 233 - As men wil huben kih, müss men hoben mih.
- Besser e teiere ku, wie es baan gebrochen. 'Better monetary loss than physical disasters.' {Jerosche №532}
- Is de ku hin, sol das kalb aach hin sein. 'If the cow is gone, let the calf also be gone. In case of a great loss, one should not speak about additional issues.' {Jerosche №533}
- Maan ku hot uf saan schtal gestanden. 'My cow stood on his stall. Meaning: He does not need to have such talk. Used ironically if someone is treated from a high level by a distinguished or rich person, with whom he is only distantly related. Also if someone boasts of such a distant relationship.' {Jerosche №534}
- Man hoult die ku aus dem schtal un macht die tier zu. 'If you choose a bride from a less pleasant environment, do not worry about the latter. After all, it's about the girl herself.' {Jerosche №535}
J.J.V. 339 - Az mi nemt arous die Ferd fin der Stal, meg min di Stal farbrennen. (Nach der Hochzeit sind dem Ehemann die Schwiegereltern gleichgültig).
Bernst. 233 - As men hot arousg'ganwet die Küh, macht men dernuch di Schtal zü . Explained: Nach em Schaden wird man klug.
- Schmus mit der ku, wen sie hangt. 'It's no use crying over spilled milk.' {Jerosche №536}
- Wen die ku viel schommen hot, is der katzew e berje. 'If the cow has a lot of fat, the butcher is a good guy. If someone is lucky, he or others often attribute it to their own smarts.' {Jerosche №537}
- Wen die ganze ku cheilew is, is noch niks. 'If everything goes wrong, it is still not worth it. (Original: Als alles meevalt, is 't nog niet de moeite waard.)' {Jerosche №538}
M.J.V. 1899. p. 141 - Wen gur de ganze Kü cheilew is!

Switzerland

kʰu {Endingen, Gustav Dreifuss, Fleischer 2005:83}
kʰiː קי (pl) {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Czechia

kū {westernmost CZECHIA (and Šafov), Beranek 1936: 69}

kü [kǖ?] {CZECHIA and WEST SLOVAKIA, Beranek 1936: 69}

Wenn me hat geganwet de Küh, sparrt me den Stall zü ווען מע האָט געגנבֿעט די קו, שפּאַרט מען דעם שטאַל צו {CZECHIA, Trost 1965: 88}

Oyberland (West Transcarpathian)

k'ǖ {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 124, 127, 139, 141}
- k'ī קי

kʲyˑ, kyː {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- kʲiː קי
- gəmɛ́lʲkt də kʲyː געמעקלט די קו

kyː, kʲyː {WTCP, Vác, 47197}
- kiː, kʲiː קי
- gəmɛlʲkt / gəmɔlk͡ŋ̩ də kʲyˑ געמעלקט / געמאָלקן די קו

kʲy {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- də kʲiˑ די קי
- hɔt ʊ́gʲəmɔɫk͡ŋ də kʲyˑ האָט אָפּגעמאָלקן די קו

kyː {WTCP, Bratislava, 48171A}

CENTRAL

kī {Hutterer 1965: 141}

Unterland (East Transcarpathian)

kī {ETCP, Beranek 1936: 69}

a ćī mit a ćelbl אַ קו מיט אַ קעלבל (palalization) {ETCP, "across the Czechoslovakian boundary from Sighet", U. Weinreich 1964: 260}

kʲiˑα/ən קיִען {ETCP, Teiuș, 46233}

kʲiː {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- kʲiː קי (plural)
- meːr kʲi מער קי
- úgəmɔlʲk͡ŋ də kʲiː אָנגעמאָלקן די קו
- ə kʲí ən kɛlbɫ אַ קו און קעלבל

a cʲi {אַ קו} {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}

a kiː {POLAND, Wolbrom, 50196}
- kiːən קיִען
- a stadə kiː אַ סטאַדע קי

ʃ'pɛjtɛ-x-zax ɔːsgɛɬarnt mɛl'kiɛ-n-a ki שפּעטער האָב איך זיך אויסגעלערנט מעלקן אַ קו {Warsaw, Geller 2001: 171}
- m-ɔt aːãgiɛʃ'pant a kiː, vu-si-jɛt gɛxat מע האָט אײַנגעשפּאַנט אַ קו, וואָס זי האָט געהאַט {p. 175}
- mi giɛkɔjft a ki מיר געקויפֿט אַ קו {p. 177}
- va-nᵻ varʃ'ɛ ka ki-j-ɔb-ax nᵻʃ' giɛmɔl'k'ɲ ווײַל אין וואַרשע קיין קי האָב איך נישט געמאָלקן {p. 181}
kiˑ (sg. and pl.) {POLAND, Warsaw, 52211}
- zit gəmolkn də ki זי האָט געמאָלקן די קו

AUDIO Faige Lederman {father from Wolbrom Vólbrǝm 50196}
אַ קו האָט אַ לאַנגע צוג און קען נישט רעדן, און אַ מענשט האָט אַ קורצע צונג און טאָר נישט רעדן 'a cow has a long tongue and cannot speak, and a human has a short tonge and must not speak'

HASIDIC

AMERICA

kiː
kiːən קיִען (plural)
kiələx קיִעלעך

NORTHEASTERN

קי (מערצאָל) (ניט קיִען)
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 458}
אַנשטאָט אויסשנײַדן אַ בול אָדער אַן אָגער — האָט מען געזאָגט: אויסלייגן; מען האָט ניט געוואָלט זאָגן: ברענגען דעם בול צו דער קו, האָט מען זיך אויסגעדריקט: מען דאַרף די קו באַלויפֿן. דאָס זעלביקע וואָרט איז אָבער געווען זייער גראָב, ווען מען זאָל עס ניצן וועגן אַ פֿרוי. {ז' 462}

Lithuania

a kú; kʲi {LITHUANIA, Vilnius, 54257}