קאָפּ
קעפּ
דער
(NORTHEASTERN די = intermediate gender)
'head'

ETYMOLOGY

The idiom דרייען עמעצן אַ קאָפּ 'to make someone's head spin appears to be a calque of Polish kręcić komuś w głowie.
The idiom האָבן אויף זײַן קאָפּ 'to have on one's head (i.e., responsibility)' appears to be a calque of Polish mieć na głowie 'to have something to do'.
The idiom אָנכאַפּן זיך פֿאַרן קאָפּ ą appears to be a calque of Polish łamie mnie w krzyżu.
{Fliciński 170}
The idiom אַ דאַך איבערן קאָפּ 'a roof over one's head' might be a calque of Polish dach nad głową. Similarly נישט האָבן קיין דאַך איבערן קאָפּ, Polish nie mieć dachu nad głową.
{Fliciński 182, 236}
The idiom נישט האָבן וווּ אַוועקצולייגן / אָנצושפּאַרן דעם קאָפּ might be a calque of Polish nie mieć gdzie głowy skłonić. Apparently from the Christian New Testament (Luke 9:58): "Foxes have holes, and birds of the air have nests; but the Son of man hath not where to lay his head." In Einspruch's translation: די פֿוקסן האָבן היילן, און די פֿייגל פֿון הימל נעסטן; אָבער דער בן־אָדם האָט נישט וווּ אַוועקצולייגן זײַן קאָפּ
{Fliciński 236}
The idiom נישט האָבן קיין קאָפּ צו עפּעס 'to have no head for something (i.e., not to do because of tiredness, reluctance, or lack of time; to have no talent for something)' appears to be a calque of Polish nie mieć głowy do czegoś.
{Fliciński 236}
The comparison היטן / פּילנעווען ווי דאָס אויג אין קאָפּ 'guard like the eye in one's head' appears to be a calque of Polish pilnować kogoś/czegoś jak oka w głowie.
{Fliciński 289}
The idiom רײַסן זיך די האָר פֿון קאָפּ 'to tear out one's hair (i.e. to despair, lament)' appears to be a calque of Polish rwać (sobie) włosy z głowy.
{Fliciński 359}
The idiom אַרײַנקלאַפּן אין קאָפּ 'to knock into one's head' appears to be a calque of Polish wbić / wbijać sobie coś do głowy.
{Fliciński 446}
The idiom אָנכאַפּן זיך פֿאַרן קאָפּ 'to grab one's head (i.e., in surprise)' appears to be a calque of Polish złapać / łapać się za głowę.

Vowel 41, Proto-Yiddish ✱ɔ

WESTERN

dər Kopf {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 25}

איז דער קאפף אזו דיק גיווארין
'his head became so fat'
אזו האט דער רוח דען טאפף גנומין, אונ' האט עש דען בעל שם אויף דען קאפא
גשלאגין
'thus the spirit took the pot and hit the miracle worker's head with it'
אונ' אין איבר [ד}ען קאפף אראב גיווארפֿין
'and (he) threw him down head first'

Wer Putter af'n Kop hat, darf nit af die Sun gehn.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 39}
- Wu der Kop soll liegen müssen die Füß hintrogen. {41}
- Bist משוגע schlog dr 'n Kop an die Wand. {48}

E Kopp wie e Rath!
{FRANKFURT, Tendlau №47}
- Das is e Chasserkopp! {№124}

Holland (Netherlands)

kop, kopf; kepf [HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Sou viel kepf, sou viel sinnen. 'Preface Sche-eiries Jisroeil of Menachem (Man.) Amelander. {Jerosche №443}
Bernst. 228 - Wi fil kep, asoj fil dejojss.
- E harter kop, der es widder belebt (originally: derlebt?). '(He has) a hard head who experiences it again. General: when a period is over. Special: when one puts away the dishes that are used at the passover feast (pesach-gescher). (Original: Een hard hoofd, die het weer beleeft. Algemeen: als een periode wordt afgesloten. Speciaal: als men het vaatwerk, dat men op het paasfeest gebruikt (pesach-gescher) wegbergt.)' {Jerosche №506}
- Wer s'n kop nit gebroucht, Moss s'n baaner gebrouchen. Var. fiess gebrouchen. 'Said of someone who forgets something and has to go back to get it.' {Jerosche №507}
M.J.V. 1906, blz. 67 - As me hot nischt in Kop, hot me in de Fies.
Bernst. 227 - As men hot nit in kop, müs men huben in de fiss.
- Wer sein kop wil halten ganz, moss bleiben von e pouerntanz. 'Life wisdom from Jewish peddlers. Due to the possibility of fights at a peasant dance.' {Jerosche №508}
Bernst. 53 - As bei gojim is a kermeschel, schlugt men Juden.
- Wo isch nit bin, wert maan kop nit gewaschen. Var. wert mir der kop nit gewaschen. 'The eye of the master makes the horse fat. Everyone can best defend his own interests.' {Jerosche №509}
Tendlau 888.

Switzerland

kʰopf; kʰepf {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Czechia

kop {CZECHIA, Beranek 1936: 65}

Oyberland (West Transcarpathian)

k'åp ~ k'op ~ k'ǫp {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 122, 136}
- k'ępələ קעפּעלע

kåp, kop {WTCP, SOUTHWESTERN HUNGARY, Garvin 1965: 97}

kop {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 102}

ɛˑ hɔt ə reːdl mɛ/eːr ɩŋ kɔp ער האָט אַ רעדל מער אין קאָפּ {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- kɔp ɔdα šrⲁjb͡m קאָפּ אָדער שרײַבן 'heads or tails'

cyːgəbynd͡n dəm kɔp צוגעבונדן דעם קאָפּ {WTCP, Vác, 47197}
- kɔp in də vant קאָפּ אין די וואַנט

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

ə gʲitn kɔp אַ גוטן קאָפּ {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- ajbɩkʲ ə tilʲɩmlʲ ɩntərn kɔp אייביק אַ תּהילימל אונטערן קאָפּ

kʎačkɔp 'bald head' {ETCP, Mukachevo, 48226}

dɩ šmɩc fɩnəm kɔp די שמוץ פֿונעם קאָפּ {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- er ɛ́st a hojlʲn kɔp ער עסט אַ הוילן קאָפּ 'he eats bareheaded'

kɔ́p cɪ úˑdɫɛ קאָפּ צי אָדלער {POLAND, Wolbrom, 50196}
- kepɫ קעפּל
- kɔp ɩn dɛ vant קאָפּ אין דער וואַנט

[kɔp} {Warsaw, Geller 2001: 72}
- fa-bᵻn-ᵻm kɔp nɔx ɬaːtᵻʃ דערפֿאַר בין איך אין קאָפּ נאָך לײַטיש {p.175}
- ɔd-ɛx zɔɬ maxn, x-bɛt-ax ᵻba, a parx ɔfn kɔp אָדער איך זאָל מאַכן, איך בעט אײַך איבער, אַ פּאַרך אויפֿן קאָפּ {p. 241}
- ᵻn bᵻ-n-arɔːsgiɛtants, ᵻn bɬɔjzɛ xɛmt, ᵻn dᵻ xɔjzn, bejt-ax ᵻbɛ, ᵻn dᵻ ʃ'tivu̯, mɛjɛ guu̯ nᵻʃ, ᵻn guu̯n kɔp און בין אַרויסגעטאַנצט, אין בלויזע העמד, אין די הויזן, בעט אײַך איבער, אין די שטיוול, מער גאָרנישט, אין גאָלן קאָפּ {p. 311}
e gejtn blojzn kop ער גייט אין בלויזן קאָפּ {POLAND, Warsaw, 52211}
- kepl קעפּל (a whole garlic)
- kop ɩn šʎak קאָפּ און שלאַק 'heads and tails (coin)'
- kop͡m̩ vant ער מעג זיך שלאָגן קאָפּ אין וואַנט

AUDIO Gosia Pod [Mikulintse / Mikulińce / Микулинці, East Galicia} August 5, 2018
kɔp
קאָפּ אַרבעט נישט

HASIDIC

AMERICA

ojb ir halt kɔp אויב איר האַלט קאָפּ 'if you are paying attention'
gəhaltn̩ kɔp געהאַלטן קאָפּ 'paid attention'
der ˈdumər kop דער דומער קאָפּ
a mɛnč xapt a kɔwl ɩŋ kɔp אַ מענטש כאַפּט אַ קויל אין קאָפּ
mɩtn kɔp arup ɩn fis arɔf מיטן קאָפּ אַראָפּ און פֿיס אַרויף
burt alə mɛnčn̩s kɔp אַ פֿראַגע וואָס באָרט אַלע מענטשנס קאָפּ
fardraj nɩš dɩ kɔp פֿאַרדריי נישט די קאפּ

EUROPE

eʀ ɩz gəfaln̩ ɔfn̩ kɔp ער איז געפֿאַלן אויפֿן קאָפּ 'he is strange' [Vienna, Eidel Malowicki}
zɔlst vaksn̩ vi a tsvibələ mitn̩ kɔp ɩn dʀ'eʀd זאָלסט וואַקסן ווי אַ צוויבעלע מיטן קאָפּ אין דר'ערד

NORTHEASTERN

ווען אַן אויפֿגעקומענער האָט זיך געוואָלט ווײַזן, האָט מען געזאָגט: "דער טײַסטער שפּאַרט אים אין קאָפּ"

Gojische kop! f. {Grajewo, Olsvanger 1931}

Lithuania

kɔp {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- kɔp oɱ vánt קאָפּ אָן (דער) וואַנט

AUDIO Wolf Burko [Pinsk, Belarus}
די קאָפּ אַרבעט נאָך אַ ביסעלע… ניין, אָבער ס'איז שוין נישט דאָס.