נאָז
נעז/נעזער
די
(NORTHEASTERN דער)
'nose'

ETYMOLOGY

IV. The phrase רעדן אונטער דער נאָז 'to speak under one's breath' appears to be a calque of Polish mówić pod nosem 'to speak quietly, mumble'.
{Fliciński 210}
The idiom אונטערבורטשען אונטער דער נאָז 'to mumble under one's breath' appears to be a calque of Polish mamrotać pod nosem (compare also Belarusian прабурчаць пад нос).
{Astraukh; Fliciński 175}
The idiom פֿאַררײַסן די נאָז 'to turn up one's nose (i.e., to put on airs, be conceited)' appears to be a calque of Polish zadzierać nosa.

MHG a

{Yiddish Language Atlas of the Soviet Union 1931, map 1}

WESTERN

Schänd ich mr de Nos schänd ich mr's Angesicht.

Nos, Nas {EAST FRIESLAND, Aurich, Schulenrufen 1902}

Holland (Netherlands)

die naas {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Wen kaal schpielt de baas, schnelt man den parnas vor die naas. 'When the community plays the boss, the parns gets hit in the nose. A director who does not know how to assert his authority is in danger of being ridiculed by them. (Baas = English boss.)' {Jerosche №416}

Alsace (France)

di naːs {ALSACE, 47075 Mulhouse, 011-010}
- dɩ naːsə די נאַזע (pl) {017-020}
- ə grɔ̞usi naːs אַ גרויסע נאָז {q017-030}
- sɩç di naːs bʊcə זיך די נאָז פּוצן {q017-050}
- mr̩ mys drʊf axd geˑ as əs kʰɩnd sɩç di naˑs bʊcd מע מוז דערויף אַכט געבן, אַז דאָס קינד זיך די נאָז פּוצט {q016-060}

Switzerland

di nãːz {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Oyberland (West Transcarpathian)

nōzn נאָזן (plural) {westernmost WTCP, U. Weinreich 1964: 261}

də noːz̥, noːs, noːz {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- neːz נעז (pl)
- noːzn נאָזן (pl)
- neˑzəlʲə נעזעלע
- laŋə neˑs לאַנגע נעז

də noːs {WTCP, Vác, 47197}
- neːz נעז (pl)
- dɔrəx də noːz דורך די נאָז
- rɛt intər də noˑz רעדט אונטער די נאָז

də nʊəs {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- də nuəs 'front tip (of shoe)'
- neːz נעז
- néˑzalʲə נעזעלע
- a šnɛlkʲər ɔf də nʊːz אַ שנעלקער אויף די נאָז

dɩ noːs {WTCP, Bratislava, 48171A}

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

nūəs 'Nase' {ETCP, Beranek 1941}

nuz {ETCP, Cluj, U. Weinreich 1964: 259, 261}
- nuzn נאָזן (plural)

dɛ nuᵊs {ETCP, Teiuș, 46233}
- nejzər נעזער

dɩ nuəz {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- zajər ə grɔjsə nuəs זייער אַ גרויסע נאָז
- nejzəlʲə נעזעלע
- nejzr̩ נעזער
- rɛt ɩntər dər nuəs רעדט אונטער דער נאָז

də nuəs {ETCP, near Sighet, 47228}
- ər tiˑcəx dɩ nuoz grubm ער טוט זיך די נאָז גראָבן
- nejs̥ נעז

dɩ nuˑs {ETCP, Bistriţa, 47241}
- nejzᵊr נעזער

dɩ nuəz {ETCP, Mukachevo, 48226}
- di nuez {U. Weinreich 1964: 259}
- nejz נעז
- ous̊šnaˑcn di nuəz אויסשנײַצן די נאָז
- grupcəx dɩ nuəz גראָבט זיך די נאָז

dɩ nũːs {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- oˆʷsšnaˑcn dɩ nuˑs אויסשנײַצן די נאָז
- nejzər נעזער
- néːzɫ נעזל

dɩ nuːs, nuˑɩs; neːs {POLAND, Wolbrom, 50196}

{nuu̯ɛz} {Warsaw, Geller 2001: 69}
nuˑɩs {= tuˑɩs טעות} {POLAND, Warsaw, 52211}

nejs נעז {POLAND, Warsaw, 52211}
- fačaləxu ... cɩ dɩ nuɩs פֿאַטשיילעכל ... צו די נאָז

AUDIO Charles Goldfischer, father from Stryj, westernmost Ukraine, mother from Tarnawka, Poland (both Galicia).
nuəs

AUDIO Isaac Bashevis Singer {Leoncin, Radzymin, Warsaw, POLAND}, 1978
די נשמה הענגט אים אויפֿן שפּיץ נאָז 'his soul is hanging at the tip of his nose, i.e. he is very poor'

HASIDIC

AMERICA

nuz̥
ɩn zaːn nuːz̥ אין זײַן נאָז
ɩntər də nuz a najn אונטער די נאָז אַ ניין 'a quiet, subdued person'
er vɩšt zɩx up dɩ nuz ɩn gajt vaˑtər ער ווישט זיך אָפּ די נאָז און גייט ווײַטער

ISRAEL

mɩ dɛ nuz aʀugɛzlost מיט די נאָז אַראָפּגעלאָזט {Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}

NORTHEASTERN

און ווען איינער האָט זיך גרויס געמאַכט, האָט מען אים געזאָגט: {...} "דער גדלן פֿאַלט מיטן נאָז אין בלאָטע"

dᵉr noz {BELARUS, Gomel, 52314}
- ojšnajcn dem noz אויסשנײַצן דעם נאָז

Lithuania

langer noz לאַנגער נאָז {LITHUANIA, Kaunas, 54239}
- nezer נעזער

נעזער {LITHUANIA, Vilnius, 54257}

SOUTHEASTERN

diː nuˑs {ROMANIA, Brăila, 45273}
- šnaːct dɩ nuˑz̥ שנײַצט די נאָז
- nejz̥ נעז