לעבן 1
געלעבט
'to live'

ETYMOLOGY

I. Proto-Yiddish ✱lɛːbən; Proto-EY ✱lɛːbn; MHG leben.
Protovowel E5.
II. MHG leben; from OHG lebēn.
{DW¹ 12:397. Pfeiffer EWD "leben".}
III. Gothic liban; ON lifa; OE libban, lifian; English live; OS libbian.

{Yiddish Language Atlas of the Soviet Union 1931, map 8}

WESTERN

Wer viel wissen will lebt nit lang.

Holland (Netherlands)

Lebben; Lebbend (present participle) [HOLLAND, Beem, Jerosche]
- Wer dan lebt (wer) dan sorgt. 'Whoever lives then will worry then. (Original: Wie dan leeft (wie) dan zorgt.)' {Jerosche №547}
- Man sol nit leigen es lebbende uf es toute. 'Don't throw good money at bad money.' {Jerosche №548}
M.J.V. XV, blz. 114: legen die lebendige ün süchen tojte. There explained: das Sichere unbeachtet lassen und Unsicheres mit Mühe erstreben.
Bernst. 144 - Dus lebendige legt men nit auf'n tojten. Man soll nicht Sicheres riskieren, um Unsicheres zu erhaschen.

Switzerland

si hen fərʃtandə ts leːbə un ts gənisə זיי האָבן פֿאַרשטאַנען צו לעבן און צו געניסן {Endingen, Gustav Dreifuss, Fleischer 2005:83}

Czechia

leibm {CZECHIA and western SLOVAKIA, Beranek 1936: 71, 72}
- lēbm [also frequent in CZECHIA]
- lībm [formerly in inner Bohemia]

Oyberland (West Transcarpathian)

lēbn̥ ~ lēbm̥ {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 135, 141}
- lępt לעבט

vɛn eᶦ hɛt nɩks gəštɔrb͡m hɛt eᶦ nɔx hæjt gʲəleᶦpt ווען ער העט ניקס געשטאָרבן, העט ער נאָך הײַנט געלעבט {WTCP, Dunajská Streda, 47179}

deˑs i dɔr grɛstər tɔp voˑs ixɔ́b in majn lejb͡m̩ / leˑb͡m gʲəzéˑn דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב אין מײַן לעבן געזען {WTCP, Vác, 47197}
- vɛn hɛt nɩks gʲəštɔrb͡m hɛt ər nɔx gəleˑpt ווען העט ניקס געשטאָרבן, העט ער נאָך געלעבט

ɛrət nɩšt gəveˑn gəštrɔrbm hɛt ər nɔx h[a]jnt gəvejn gəléjpt ער העט נישט געווען געשטאָרבן, העט ער נאָך הײַנט געווען געלעבט {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- vɛn iˑx bɩn gəbuərn ɔt šɔjn man z[á]jdə ništ gəleˑpt ווען איך בין געבוירן האָ שין שוין מײַן זיידע נישט געלעבט

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

az ərt nɩšt gəvéˑn gəštɔrbm nɔx, hɛt ər nɔx gəleːpt אַז ער העט נישט געווען געשטאָרבן נאָך, העט ער נאָך געלעבט {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}

vɛn æᴿ vɔɫt ništ gɩštɔʀbm vɔɫt ɛ gɩlejpt ווען ער וואָלט נישט געשטאָרבן, וואָלט ער געלעבט {POLAND, Wolbrom, 50196}

[ɬɛjm] {Warsaw, Geller 2001: 60}
- [lɛjbm] {74}
- azɔj ɔt-mᵻn gᵻlɛjpt אַזוי האָט מען געלעבט {p. 169}
- ᵻn azɔj ɔt-mᵻn giɛlɛjpt אַזוי האָט מען געלעבט {p. 181}
- vaːl vɛj-ɔt giɛdɔrfn dus, m-ɔt giɛdɔrfn lɛjbm ווײַל ווער האָט געדאָרפֿן דאָס, מע האָט געדאָרפֿן לעבן {p. 179}
- alts xajst lɛjbm, ɔbɛ mɛ lɛjpt, bᵻzn haːn-tuk אַלץ הייסן לעבן, אָבער מע לעבט ביזן הײַנטיקן טאָג {p. 181}
- ᵻ-n-ɔx, ᵻ-n-ɔx, ᵻ-n-ɔx, ɔbɛ-x lɛjp און נאָך און נאָך און נאָך, אָבער איך לעב {p. 197}
- kulturɛl lɛjp-ɛ-zᵻx bɛsɛr-ɔːs קולטורעל לעב איך זיך בעסער אויס {p. 197}
- s'ɔt arɔːsgiɛzɛjn, a-mɛ lɛjpt git עס האָט אַרויסגעזען, אַז מע לעבט גוט {p. 209}
- m-ɔt giɛɬɛjpt a gitn tug aɬɛ naxt מע האָט געלעבט אַ גוטן טאָג אַלע נאַכט {p. 243}
- vifil juu̯ɛn... mɛ ɬɛjpt, azoj fil juu̯ɛ naːt mᵻn ᵻnts up mᵻt gɔt וויפֿל יאָרן... מע לעבט, אַזוי פֿיל יאָרן נאַרט מען אונדז אָפּ מיט גאָט {p. 309}
ven ər volt nɩš gəštorb͡m̩ voltər gəlejpt ווען ער וואָלט נישט געשטאָרבן, וואָלט ער געלעבט {POLAND, Warsaw, 52211}
- ven jɩx bɩn gəbojrn gəvorn hot dər zajdə šojnɩš gəlejpt / šojn gəvejn tojt אין איך בין געבוירן געוואָרן האָט דער זיידע שוין נישט געלעבט / שוין געווען טויט

HASIDIC

AMERICA

ˈlejbm̩ a ˈgɩtn̩ tug̥ לעבן אַ גוטן טאָג
er lejpt ɩntər dɩ maməs fartəx ער לעבט אונטער די מאַמעס פֿאַרטעך

NORTHEASTERN

אַז מ'אַט לעבם 'אט'ן זען (= אַז מען וועט לעבן, וועט מען זען) [זאַמעט]
[אַנדערע טיילן ליטע] אַז מ'עט לעבם 'עט'ן זען

Lithuania

vɛn ɛʀ vɔɫt nit gis̀tɔʀbm vɔɫt ɛʀ gʲɩɫɛpt ווען ער וואָלט ניט געשטאָרבן, וואָלט ער געלעבט {LITHUANIA, Vilnius, 54257}