לאָזן
געלאָזן ~ געלאָזט
ETYMOLOGY
{Why protovowel O1 rather than expected A2 for MHG â?}
I. Proto-Yiddish ✱lozən; Proto-EY ✱lozn; from MHG lâzen; cf. NHG lassen.
Protovowel O1.
{Katz 1982: 58}
DW¹ notes that the long MHG â was shortened fairly early, as indicated by the spelling
II. MHG lâzen; from OHG lāzen
III. Got. letan (reduplicating); ON láta; OE lǣtan; English let; OS lātan, OHG;
from PGmc ✱lētanaⁿ 'to let go, to allow'.;
from PIE ✱lē(i)d-; cf. Greek ληδεῖν 'to be tired'; Latin lassus 'tired'; Lithuanian léisti 'to let free'.
WESTERN
Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)
גלושן
{Cambridge Codex, ca. 1382; Eli Katz (1963) 80ff.}
Approximate pronunciation: /gəloːsən/ (rhymes with שטרוסן /stroːsən/)
Notable that the vowel (A₂, MHG â) appears already as /o/
לאשין
די שטרות האב איך מיר לאשין צושרייבן [...}
נון לאז איך אייך ווישין [...}
lŏs(ə)n {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 20}
losn {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 18}
אבר דער זעלביג העט עז מעגין בלייבן לאזן
'but the same guy could have left it alone'
האט אין ניט לאזין עשין
'did not let him eat'
loß {Sprach-Meister 1742}
Wer Kinder hot in die Wiegen, soll andre losen liegen.
Gott hot Ijev die Fraa geloss'e!
Holland (Netherlands)
lŏsen ( = [z}) [HOLLAND, Beem, Jerosche}
Alsace (France)
lɔs 'let' {ALSACE, Wintzenheim, Zuckerman 1969, 43}
Switzerland
gəloː {SWITZERLAND, Fleischer 2005}
Czechia
lozn {CZECHIA, Beranek 1936: 66}
Oyberland (West Transcarpathian)
låṣn̥ ~ låsn̥ {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 122}
lɔzn {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
ə sax hɔt ər dɔrt gəlɔst אַ סך האָט ער דאָרט געלאָזט {WTCP, Vác, 47197}
ɛr lɔt cy zəx rɛdn vi cy dər vant ער לאָט צו זיך רעדן ווי צו דער וואַנט {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- mə ɫot nɩšt מע לאָט נישט
CENTRAL
Unterland (East Transcarpathian)
gəlost viˑ laŋg sɩz trɩkŋ gəvɔrn געלאָזט ווי לאַנג עס איז טרוקן געוואָרן {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- mə lɔt əs bruətn מע לאָט עס בראָטן
lɔsˑəx oust. = lɔzzəzəx לאָז זי זיך אויסטון {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
zuktɛ, ɬɔzɔ zugn, naxɛj ɛt-ɛ zugn mɛjɛ זאָגט ער, לאָז ער זאָגן, נאַכער וועט ער זאָגן מער {Warsaw, Geller 2001: 225}
HASIDIC
AMERICA
<לאזט> ~ <לאט>
mə lɔt zaj ˈlajnən מע לאָזט זיי לייענען
mə lɔt dəm lɔx מע לאָזט דעם לאָך
lɔc mɩx ˈzɛjən לאָטס מיך זען
mə ˈlɔcɩx ˈvɔjl gajn מע לאָזט זיך ווויל גיין
lɔ ~ lɔz mɩx gəmax לאָז מיך געמאַך
NORTHEASTERN
געלאָזן
SOUTHEASTERN
loziˑm לאָז זי אים אויסטאָן {ROMANIA, Brăila, 45273}
AUDIO Itzik Manger [Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
lɔst
און לאָזט זיך ווײַטער אין וועג
lɔz
און לאָז דיך איבער לאַנד