טון 1

געטון
טאָן
געטאָן
'to do'

ETYMOLOGY

{Why is the infinitive in NEY (and how much elsewhere?) טאָן rather than טון? The DW¹ lists many variants (including tôn) in OHG and ENHG, but there are very few instances of ton or geton in the citations there, in the FNHDW, or in BMZ. The MHG past participle form was getân, which results regularly in געטאָן in Eastern Yiddish. Perhaps the vowel of the past participle was mirrored in the infinitive, as in the Central Yiddish alternative טון and געטון (with /u/ or /i/).}
Herzog suggests that the alternation {ton/tun/tīn} "is probably attributable to [Proto-Yiddish] lexical doublets (cf. MHG tân, tuon)."

III. OE dōn, English to do, OS dōn, Dutch doen, OHG tuon, duon, tuan, duan, tuen, tôn, dôn, MHG tuon, (Central German) tûn, dûn, tôn, dôn, (past participle) getân, ENHG (15th c.) tun, tôn, toen, tân, tain, (16th c.) tun, ton, thon, than, NHG tun; from PGmc ✱dō- or ✱dōn- 'to do'; from PIE ✱dʰóh₂-e-, from the root ✱dʰe- 'to put'; o-grade of a verb that is an e-grade in other IE languages: Sanskrit dádhāti 'to put', Greek τίθημι 'to put', Lithuanian dė́ti 'to lay, put'

WESTERN

Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)

האט טאג אונ' נאכֿט טאן שרייהן אונ' ברומן.
'(he) screamed and growled day and night'
אז ער פֿר מעלט האט וואז ער גטן
'as he reported what he had done'
מן האט אין דער ווייל אין הקדש גטאן
'meanwhile they put him in the poorhouse'

tôn {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 18, 23}
- ich, er tet איך, ער טעט 'I, he would do' (subjunctive)

Alles will er wisse', nix thut er könne'.

Holland (Netherlands)

toon; toot; getoon [HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Getoon oder nit getoon, der Jid hot's getoon. 'Whatever it is, the Jews have always done it.' {Jerosche №392}
- Wen man die kalle zur choppe toot fieren, schtein die meloochem hinter die tieren. 'Relates to the custom that blood relations lead bride and groom under the bridal canopy. {Jerosche №427}

Alsace (France)

vɛn dy mər dəʁ- kɩdl̩ deč geː ded ɩç nə ˈaːdɔ̞u ווען דו מיר דער קיטל טעטסט געבן, טעט איך אין אָנטאָן {ALSACE, 47075 Mulhouse, 040-080, 040-090}

Switzerland

ts naːxt ten siç sogaːr eltəri ʋaibər fərʃtelə צו נאַכט טוען זיך זאָגאַר עלטערע ווײַבער פֿאַרשטעלן {Endingen, Isaak Guggenheim-Bloch, Fleischer 2005:75.}
du(ː)t; gədõũ {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Oyberland (West Transcarpathian)

tō {WTCP, U. Weinreich 1964: 253}
- er tȳt šlojfn ער טוט שלאָפֿן (periphrastic with טאָן)

wus tü och itsi וואָס טו איך איצט הי {BURGENLAND, Stalek 1926: 270}

tǖn {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 144}

tōn (inf. and 3rd p. pl.) {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 101}

tyː gəvóᶦr van voˑz ⲁ tyt טו געוואָרע ווערן וואָס ער טוט {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- tyˑ bəglajt͡n̩ den gast טו באַגלייטן דעם גאַסט
- deˑn mɛnčn̩ tyˑn mɔ niˑ zyˑxŋ̩ דעם מענטשן טוען מיר ני זוכן 'we never visit this man'
- vɔαn tyˑn zə šmæjlʲən? וואָרן טוען זי שמייכלען 'why are you (they?) smiling?'
- tyˑc nɩks vaːnən טוטס ניקס וויינען
- iax vil zeən voˑz zɔx mit deˑn ty̆t איך וויל זען וואָס זיך מיט דעם טוט
- dɔt tyˑn zə vaːd͡n̩ דאָרט טוען זיי וויידן
- voˑz hɔt əc mɔ dɔj gʲətóˑ? וואָס האָט עץ מיר דאָ געטאָן
- ɛˑ ty̆t əzɔ́j ער טוט אַזוי
- miˑ tyˑn əzɔ́j, miˑα tyːn əzoˑj מיר טוען אַזוי
- gətóˑn געטאָן
- vyˑzɔ́j kʲɛmɛ doˑs tʊ́ː? ווי אַזוי קען מען דאָס טון

əs hɔt jɔ̋j cy toːn עס האָט יאָ צו טאָן {WTCP, Vác, 47197}
- tỹː
- tyːt טוט
- gətṍˑn געטאָן
- deˑs kʲɛmənɩks əzɔj maxn / tõːn דאָס קען מען ניקס אַזוי מאַכן / טאָן

ə sɔd tyt ər mr ájraˑmən in uˑr אַ סוד טוט ער מיר אײַנרוימען אין אויער {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- ɛr tyt əzɔj ער טוט אַזוי
- in ync tymərəs əzɔ́ˑj און אונדז טוען מיר עס אַזוי
- ɛc zɔlc əzɔ́j toːn עס זאָלט עס אַזוי טאָן
- tyc əzɔj טוטס אַזוי
- viˑ kʲɛmən doˑs əzɔj toːn? ווי קען מען דאָס אַזוי טאָן

tiˑt əs טוט עס {WTCP, Hajdúhadház, 47219}
- miˑr tiˑən andərš מיר טוען אַנדערש
- ɩn ə rɩnədɩk vasər tiːt mə zəx buədn אין אַ רינעדיק וואַסער טוט מען זיך באָדן

CENTRAL

Thü rein die Koilen in den Oiwen, die Milich ſoll bald kochen. טו אַרײַן די קוילן אין דען אויוון, די מילעך זאָל באַלד קאָכן {POLAND, Kobyla Góra, Wenkerbogen 09746 Kobylagora (dated 1881); Fleischer and Schäfer 2014: 29}

Unterland (East Transcarpathian)

er tīt dódogni ער טוט דאָדאָגני 'he stutters' (Hungarian dadogni) {ETCP, U. Weinreich 1964: 261}

ər tit əm məkanə zan ער טוט אים מקנה זײַן {ETCP, Copalnic-Mănăștur, U. Weinreich 1964: 259}

vus tiˑstə mər ruˑtn וואָס טוסטו מיר ראָטן {ETCP, Teiuș, 46233}

túən טון {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- gətúən געטון
- tiˑən əróusciən dus šlaxte blit טוען אַרויסציִען דאָס שלעכטע בלוט
- əx tiː əs ciːhejklən איך טו עס צוהעקלען
- dɔrt tiːt mən bouən hɛxərə hajzər דאָרט טוט מען בויען העכערע הײַזער
- mə tiˑt ə šɔklʲ מע טוט אַ שאָקל
- azɔj tiːən zaj ɩn azɔj tijəmər ɩndz אַזוי טוען זיי און אַזוי טוען מיר אונדז
- azoj tiˑt ɛ́c אַזוי טוט עץ

ər tiˑcəx dɩ nuoz grubm ער טוט זיך די נאָז גראָבן {ETCP, near Sighet, 47228}

tiˑt əs kúˑšər maxŋ טוט עס כּשר מאַכן {ETCP, Bistriţa, 47241}

tᵻt וואָס ער טוט {ETCP, Mukachevo, 48226}

mə darf gajn zejn vús ər tɨ́t מע דאַרף גיין זען וואָס ער טוט {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- ər tiˑt kapojr ער טוט קאַפּויער
- vus tiˑtn̩ mɩdéjm וואָס טוט מען מיט דעם

dɩ lʲeːbɛ tiːt mə vaj די לעבער טוט מיר וויי {POLAND, Wolbrom, 50196}
- azój tɪ́t ɛ אַזוי טוט ער
- miᵊ tiˑn azój מיר טוען אַזוי
- azój tɪ́mɛ ɩ́nc אַזוי טוען מיר אונדז
- ɛc tɪc azój עץ טוטס אַזוי
- dɛməɫs ɔməʀ azój gətĩːᵊ דעמאָלס האָבן מיר אַזוי געטון
- ɔməʀ ɩ́nc האָבן מיר אונדז אַזוי געטון
- vi azoj kɛ mɛ dus tĩə ווי אַזוי קען מען דאָס טון

mi dus giɛtijɛ מיר דאָס געטון {Warsaw, Geller 2001: 237}
- favus tᵻstɛ dus פֿאַר וואָס טוטסו דאָס {p. 291}
- dᵻ jidn, vus ɔbm zɛ gəzɔɬt tijɛn די ייִדן, וואָס האָבן זיי געזאָלט טון {p. 303}
- x-ɔ azɔj gɛtiɛjɛ איך האָב אַזוי געטון {p. 327}
gəvojə vejrn vus dortn tɩcəx געווויער ווערן וואָס דאָרטן טוט זיך {POLAND, Warsaw, 52211}
- nɩšt gəhat cə tin mɩt a krankajt נישט געהאַט צו טון מיט אַ קראַנקייט
- vus tɩt mən mɩdejm וואָס טוט מען מיט דעם
- vus veləx tiˑn mɩtn kʎajnəm kɩnt וואָס וועל איך טון מיטן קליינעם קינד

AUDIO Isaac Bashevis Singer [Leoncin, Radzymin, Warsaw, POLAND}, 1978
tiˑn
איצט לאָמיר זען וואָס מע קאָן טון מיט אַ משוגענעם אויף ייִדיש 'Now let us see what one can do with a lunatic in Yiddish'

HASIDIC

AMERICA

tiˑn
mə kɛn ˈguːrnɩš tiːn מע קען גאָרנישט טון
də vɛlt fɩn tiːn די וועלט פֿון טון (definition for עולם־המעשׂה)
xamas tɩt כאַמאַס טוט
vus tɩt mən ?וואָס טוט מען
er kɛn ˈaləs tiːn vus a ˈkojən tit ער קען אַלעס טון וואָס אַ כּהן טוט
šlɛxc tuˑn שלעכטס טון
tfɩlə tun תּפֿילה טון

EUROPE

vus-ə tɩt-səx וואָס סע טוט זיך [Antwerp, Mendy Cahan}

vus ticəx ?וואָס טוט זיך [Vienna, Eidel Malowicki}
mə kɛn takə tiˑn vus mə vɩl מע קען טאַקע טון וואָס מע וויל

ISRAEL

undz tuen teúsim אונדז טוען טעותים {JERUSALEMITE} {Assouline 2010: 16}

NORTHEASTERN

Lithuania

azéj tut ɛ́ʀ, azéj tuɛn míʀ אַזוי טוט ער, אַזוי טוען מיר {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- azéj obmiʀ damols gitɔn אַזוי האָבן מיר דאַמאָלס געטאָן