טאָג
טעג
דער
'day'

ETYMOLOGY

{Why was the vowel shortened in CY /tuk/? It remained long in the plural /tejk/}
The idiom מאָרגן איז אויך אַ טאָג 'tomorrow is also a day (i.e., something can be done later)' may be a calque of Polish jutro też jest dzień.

Got. dags, ON dagr, OE dæg, English day, OS dag, OHG tag, MHG tac, tag, NHG Tag; from PGmc ✱dagaz or ✱đaǥ-a- or ✱daga- 'day'; from PIE ✱dʰogʷʰ-o- (or ✱dʰoǵʰ-o-) perhaps 'bright, hot time of day', from the root ✱dʰegʷʰ- 'to burn'; cf. Lithuanian dègti 'to burn', Sanskrit ni-dhāgás 'heat, summer', dāha- 'heat, fire', Lithuanian dãgas 'harvest time, summer heat', Old Prussian dagis 'summer', Latin fovēre 'to warm', Russian де́жа́ 'kneeding trough', Ukrainian діжа́, дежа́ (see דייזשע).
Originally {when?} referred to the day from sunup to sundown, later to the 24-hour day.
In MHG and NHG, umlauted plural täge is found since the 14th c. {But the citations for MHG and ENHG show almost no umlauted plurals. It was only natural that Yiddish would adopt the umlauted plural after apocope removed the old plural ending -e (when?).}

Vowel 13, Proto-Yiddish ✱a

WESTERN

Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)

גוּט טַק אִים בְּטַגְֿא שְ וַיר דּיש מַחֲזור אין בּיתֿ הכְּנֶסֶתֿ טְרַגְֿא
{Worms Mahzor couplet, ca. 1272-1273; Frakes (2004): 3-4}
'May he have a good day whoever brings this holiday prayer book into the synagogue'
Approximate pronunciation: /gut tak im bətáɣə swer dis máxzər in bejs-haknésəs tráɣə/
Notable that the letter gimel is marked as a fricative (probably /ɣ/) which is not characteristic of any known Yiddish dialect.

tôg {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 19}

אונ' אן גיהובן מתֿוודה צו זיין וואש ער זיין טאג פֿר חטאים האט גיטאן
'and began confessing what sort of sins he had done in his life'

têg טעג {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 18}

Es is nit alle Tog Johrmark in Himmel.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 39}
- Such 'n gestrigen Tog. {46}

Holland (Netherlands)

toog (pronounced took) {HOLLAND, Beem, Jerosche, №39}

Switzerland

taːg, daːg {SWITZERLAND, Fleischer 2005}
- teːg, deːg טעג
- di nain teːg די נײַן טעג

Oyberland (West Transcarpathian)

tǭg {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 126, 141}

foα fyɱv̥ teˑg פֿאָר פֿינף טעג {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- ə gʲyt͡n̩ toˑg אַ גוטן טאָג
- ymə fiːrə fatóːg̥s אום פֿירע פֿאַרטאָגס
- diːstəg ə mazldɩgə toˑg דינסטיק אַ מזלדיקע טאָג
- fiα teːg פֿיר טעג
- najn teˑg̥ נײַן טעג
- in də næjn teˑg אין די נײַן טעג {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- də talmətɔ́jrə-kʲindα gʲəmaxt xacɔ́s bæj toːg די תּלמוד־תּורה־קינדער געמאַכט חצות בײַ טאָג
- deː teːg̥ hɔt yns dɔ rɛbə nɩks gʲəšloˑg͡ŋ̩ די טעג האָט אודז דער רבי ניקס געשלאָגן

foˑr fyɱf toˑg פֿאָר פֿינף טאָג {WTCP, Vác, 47197}
- ə póː toˑg אַ פּאָר טאָג
- ɩn áxtóˑg ərým אין אַכט טאָג אַרום
- najn toːk נײַן טאָג

toˑg {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- far fýnəf toˑg פֿאַר פֿינעף טאָג {!} 'five days ago'
- gʲytn̩ tóˑg גוטן טאָג (afternoon greeting)
- najn toˑg נײַן טאָג {note: אָבער: די נײַן טעג}

gəgʲɛ́sn téːg געגעסן טעג {WTCP, Bratislava, 48171A}

CENTRAL

tuk {Hutterer 1965: 141}

{tuːk} {WEST CENTRAL, Jacobs 107, Bin-Nun 187}
{tuk} {EAST CENTRAL, Jacobs 107, Bin-Nun 187}
tug in naxt, {tugənaxt} טאָג און נאַכט {Jacobs 115}

Unterland (East Transcarpathian)

mit finəf tug̥/k friˑjər מיט פֿינעף טאָג פֿריִער {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- najn tug̥ נײַן טאָג {note: אָבער די נײַן טעג}
- fərtuks פֿאַר טאָגס 'very early'
- najn tejg̥ נײַן טעג

far fɩ́nəf tejg פֿאַר פֿינעף טעג {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- friˑjr̩ / bəfúˑr mit fɩnəf tejg̰ פֿריִער / בעפֿאָר מיט פֿינעף טעג

mɩt fɩnəf tejk cəʀɩ́kʲ מיט פֿינף טעג צוריק {POLAND, Wolbrom, 50196}
- fiˑəᴿ tejk פֿיר טעג
- tejg ɩn xojdɩšʲ טעג אין חודש
- dɩ naːn teːk די נײַן טעג

{tu.k} {Warsaw, Geller 2001: 69}
- dɛm tuk דעם טאָג {p. 179}
- alts xajst lɛjbm, ɔbɛ mɛ lɛjpt, bᵻzn haːn-tuk אַלץ הייסן לעבן, אָבער מע לעבט ביזן הײַנטיקן טאָג {p. 181}
- tsvaj tuk far dɛ mᵻxum-ɔt-mɛ-r gɛvɔlt nɛmɛ ka mɔskvɛ צוויי טעג פֿאַר דער מלחמה האָט מען איר געוואָלט נעמען קיין מאָסקווע {p. 187}
- bᵻzn haːntᵻgn tuk ɬaː-tsɛ ביזן הײַנטיקן טאָג לײַט זי {p. 193}
- bᵻzn haːntᵻgn tuk takiɛ ɬaː-tse ɔf dᵻ lɛjbɔ ביזן הײַנטיקן טאָג לײַד זי אויף די לעבער {p. 195}
- m-ɔt giɛɬɛjpt a gitn tug aɬɛ naxt מע האָט געלעבט אַ גוטן טאָג אַלע נאַכט {p. 243}
- ᵻz-ᵻ giɛvɛj ʃtᵻl', ax-tuk' איז עס געווען שטיל אַכט טאָג {p. 259}
- az-ᵻs giɛvɔrn tuk אַז עס איז געוואָרן טאָג {p. 263}
- nɔː, zuktɛ, vɛstu zãː baː maː-puu̯ tuk, bᵻs ɛt vɛrn ʃtᵻl נאָר, זאָגט ער, וועסטו זײַן בײַ מיר אַ פּאָר טאָג ביז עס וועט ווערן שטיל {p. 277}
- ᵻn vᵻɬgiɛ bᵻn-ɔx giɛvɛjzᵻ-n-ax-tuk, tsvaj vɔxn אין ווילגע בין איך געוועזן אַכט טאָג, צוויי וואָכן {p. 287}
- m-ɔt zᵻ giɛjbm abᵻ... ᵻbɛtsᵻlɛjbm dɛm tuk מע האָט זיי געגעבן אַבי... איבערצולעבן דעם טאָג {p. 299}
- an-andɛ tuk vɛt mɛn arɔːsfirn fᵻn giɛtɔ אַן אַנדער טאָג וועט מען אַרויספֿירן פֿון געטאָ {p. 301}
- zɔɬt visn, az anadɛ tuk fijt mɛn arɔːs fᵻndanɛt ka trɛblinkiɛ זאָלט וויסן, אַז אַן אַנדער טאָג פֿירט מען אַרויס פֿון דאַנעט קיין טרעבלינקע {p. 303}
- m-ɔt giɛfijɛt batuk i... ba dᵻ na... מע האָט געפֿירט בײַ טאָג און... בײַ די נאַ{כט} {p. 313}
- bᵻn-ɔx giɛgaɲgiɛ a gantsɛ naxt, dur-a gantsɛ tuk בין איך געגאַנגען אַ גאַנצע נאַכט, דורך אַ גאַנצע טאָג {p. 315}
- x-bᵻ fᵻ, fᵻ, fᵻn giɛfrɔrnkajt mᵻt aɬn, bᵻn ᵻx upgiɛɬɛjg'n fijɛ tug איך בין פֿון געפֿראָרנקייט מיט אַלן, בין איך אָפּגעלעגן פֿיר טאָג {p. 315}
- batuk bᵻ-x ʃɔj nᵻʃ giɛgaɲgiɛn בײַ טאָג בין איך שוין נישט געגאַנגען {p. 321}
- batuk ɛt-dɛ kajnɛ nᵻʃ tʃ'ɛpɛ בײַ טאָג וועט דיך קיינער נישט טשעפּען {p. 327}
fiˑer tejg פֿיר טעג {POLAND, Warsaw, 52211}
- dandəre tajk / tejk די אַנדערע טעג (last days of Passover)

AUDIO Miriam Hoffman {parents from Łódź, POLAND} 25 August 2018
pur tug
אַ פּאָר טאָג אַ וואָך

HASIDIC

AMERICA

<פארטאגס> 'very early, before dawn'
saj ba tug ɩn saj ba naxt סײַ בײַ טאָג און סײַ בײַ נאַכט
ˈɩnəm ˈeˑrštn̩ tug̥ אינעם ערשטן טאָג
ɩn dɛm ˈzɩbətn̩ tug̥ אין דעם זיבעטן טאָג
aza ˈglɩkləxə tug̥ אַזאַ גליקלעכע טאָג
ajn tug̥ cvaj tug̥ ɔdər draj tug̥ איין טאָג, צוויי טאָג, אָדער דרײַ טאָג
ˈlejbm̩ a ˈgɩtn̩ tug̥ לעבן אַ גוטן טאָג
ˈfɛrcɩk tejk <פערציג טעג>
nux axtug נאָך אַכט טאָג
a ˈgɩtn̩ tuk אַ גוטן טאָג 'a good time'
er vert alt axt tug̥ ער ווערט אַלט אַכט טאָג
a sax tejg̥ אַ סך טעג
dɩ haˑntɩgŋ̩ tuk די הײַנטיקן טאָג
ajn tuk ɩn juˑr zɔl mɛ fastn̩ איין טאָג אין יאָר זאָל מען פֿאַסטן
gəkɩmən ɩn di tejg̥ געקומען אין די טעג
bɩ-sɔf tuk ביז סוף טאָג
a gancn̩ tug אַ גאַנצן טאָג

EUROPE

saj ba tug saj ba naxt סײַ בײַ טאָג, סײַ בײַ נאַכט {Antwerp, Mendy Cahan}
dɩ gancə vɛlt hɔt gɔt bašafɱ̩ ɩn zɛks tejg̥ די גאַנצע וועלט האָט גאָט באַשאַפֿן אין זעקס טעג

SOUTHEASTERN

AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
tejk
אַ כּלי־זמר פֿון נעכטיקע טעג

NORTHEASTERN

Lithuania

fiʀ tɛg פֿיר טעג {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- mit füɱf tek curɩ́k מיט פֿינף טעג צוריק