זען
געזען
'see'
ETYMOLOGY
I. Proto-Yiddish ✱zɛːən; Proto-EY ✱zɛːən; from MHG sehen; cf. NHG sehen.
Protovowel E5.
{Katz 1982: 60}
MHG sehen; from OHG sehan.
{DW¹ 16:129.}
III. Got. saíƕan; ON sjá; OE sēon; English see; OS sehan; from PGmc ✱sehwan- 'to see'; from PIE ✱sékʷ-e- 'to follow'; cf. Latin sequī 'to follow', Sanskrit sācate, Greek ἕπομαι 'to see'.
WESTERN
Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)
sich! זע (imperative) {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 23}
זעהין
sehn {EAST FRIESLAND, Aurich, Schulenrufen 1902}
seien, ich seie {Sprach-Meister 1742}
Holland (Netherlands)
Gesehen {HOLLAND, Beem, Jerosche]
- Isch hob es gesehen (stress on hob) 'In afkeurende zin gebezigd: Ik weet het al. Ik blijf niet langer. Ik ga weer weg. Used in a disapproving way: I already know it. I'm not staying any longer. I'm going away again.' {Jerosche №266}
Alsace (France)
ɩç sɛj ə seː איך זע אַ זע {ALSACE, 47075 Mulhouse, 004-033}
- si sɛjn nʊmə vas si vɛn זיי זעען נומע וואָס זיי ווילן {q016-030}
Switzerland
gseiə {SWITZERLAND, Fleischer 2005}
Oyberland (West Transcarpathian)
zeˑn, zeːn {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- iax vil zeən voˑz zɔx mit deˑn ty̆t איך וויל זען וואָס זיך מיט דעם טוט
- doˑz ɩz dɛˑ grɛstα tɔp voˑz iαx hɔb in mæj{ ] lejb͡m̩ gəzéjn דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב אין מײַן לעבן געזען
- |iˑx ɔb gəzeˑn ə beαⁿ tancn̩ איך האָב געזען אַ בערן טאַנצן
- ixɔb gʲəzejə̃ den paᵘα akα{ ]n איך האָב געזען דעם פּויער אַקערן
vus mə vil doˑs zeˑt mr וואָס מע וויל דאָס זעט מען {WTCP, Vác, 47197}
- lɔmər zeːn לאָמיר זען
- ix zeː dəs tóˑr איך זע דאָס טויער
- ɩx zej den bα/ɔuər akərn איך זע דעם פּויער אַקערן
- deˑs i dɔr grɛstər tɔp voˑs ixɔ́b in majn lejb͡m̩ / leˑb͡m gʲəzéˑn דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב אין מײַן לעבן געזען
- ixɔ gəzejən ə bɛˑr tancn̩ איך האָב געזען אַ בער טאַנצן
- mə zéˑcax מע זעט זיך
iəx zeˑ dəs toːr איך זע דאָס טויער {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- dos ɩ dər grɛstər tɔp vos xɔb ɩn majn léˑb͡m gʲəzéˑn דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב אין מײַן לעבן געזען
ɩxɔp gəzéjən איך האָב געזען {WTCP, Hajdúhadház, 47219}
CENTRAL
zein {eastern SLOVAKIA and CARPATHO-RUTHENIA, Beranek 1936: 72}
Unterland (East Transcarpathian)
dɩ agŋ zejən niš די אויגן זעען נישט {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- kɔnən niš zejn קאָנען נישט זען
- iɣ zej dejm tuːr איך זע דעם טויער
- xɔ gʲəzejn dejm prɔstn mɛnč איך האָב געזען דעם פּראָסטן מענטש
- dejs ɩz dər grestər tɔp vus xɔb gʲəˆzejn in májn léjbm דעיס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב געזען אין מײַן לעבן
zej nɔr vi ər špaːpt זע נאָר ווי ער שפּײַבט {ETCP, near Sighet, 47228}
- zaj zejən vuɩ zaj viln zejn זיי זעען וואָס זיי ווילן זען {ETCP, Mukachevo, 48226}
zaj zejn vuzəvɩ́ln zejn זיי זעען וואָס זיי ווילן זען {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- mə darf gajn zejn vús ər tɨ́t מע דאַרף גיין זען וואָס ער טוט
- ɩx zej də/ɩm tojər ~ tojr̩ איך זע דעם טויער
- vus xɔb gəzéjn bɨzɨ́ct וואָס איך האָב געזען ביז איצט
dus ɩ dɛ gʀɛstɛ tɔp vus xo gɩzẽjⁿ in mã leːbm דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס כ'האָב געזען {POLAND, Wolbrom, 50196}
- bʀɔš ɔbɩx niš gɩzẽj azoũ min óufˑiˑʀŋ zəx בראָש האָב איך נישט געזען אַזאַ מין אויפֿפֿירן זיך
faktᵻʃ' ᵻz-ɛj giɛkimɛ, mijɛx zɛjɛn פֿאַקטיש איז ער געקומען מיך זען {Warsaw, Geller 2001: 201}
- ɔbɛ zɛj אָבער זע {p. 201}
- ɔt-mᵻn nᵻʃ't giɛzɛjn האָט מען נישט געזען {p. 203}
- ɔb-ax giɛzɛjn האָב איך געזען {p. 231}
- ɔb-ᵻx mᵻx ʃtɛndᵻk' giɛzɛj dᵻs mᵻlᵻtɛjɛ האב איך מיך שטענדיק געזען דאָס מיליטער {p. 245}
- zi-jɛx זע איך {p. 251}
- mɛ gajt fᵻn lublᵻ-nu mɛ-t ka jude nᵻʃ gɛzɛjɛ. ɔt-ɛ nᵻʃ giɛzɛjɛ מע גייט פֿון לובלין און {!] מע האָט קיין יודע נישט געזען. האָט ער נישט געזען (NHG Jude 'Jew') {p. 329}
- mɛ-t mijɛx zɛjn מע וועט מיך זען {p. 333}
- gijt mɛn-ɔx tsᵻ zɛjn גייט מען אויך צו זען {p. 335}
zaj zejɩn vus zə vɩʎ-n zejə זיי זעען וואָס זיי ווילן זען {POLAND, Warsaw, 52211}
- jax zej dm, tojə איך זע דעם טויער
- dusɩz da grestər top vus xo gəzejn ɩmaˑ̃ lejb͡m̩ דאָס איז דער גרעסטער טאָפּ וואָס איך האָב געזען אין מײַן לעבן
- xogəgezejn a beje xob͡m̩ gəzejn tancn איך האָב געזען אַ בער, איך האָב אים געזען טאַנצן
- xo gəzejən dm pojərakərn איך האָב געזען דעם פּויער אַקערן
AUDIO Isaac Bashevis Singer {Leoncin, Radzymin, Warsaw, POLAND], 1978
zejən
לאָמיר טאַקע זען ווער ס'איז רײַכער אין משוגעת 'Let us see who is really richer in craziness'
HASIDIC
AMERICA
zejn
gəˈzejn געזען
ɛr zejt ˈaləs ער זעט אַלעס
EUROPE
ɩx zej dus andəʀš איך זע דאָס אַנדערש {Vienna, Eidel Malowicki]
ISRAEL
di ost gezen a mištará? דו האָסט געזען אַ משטרה 'Did you see a police (car)?' {Assouline 2017: 23}
NORTHEASTERN
Lithuania
vos xob a mól = ven es iz gɩzén וואָס כ'האָב אַ מאָל = ווען עס איז געזען {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
SOUTHEASTERN
zejᵊn, zejən (infinitive = 3rd person plural) {ROMANIA, Brăila, 45273}
- ex zej m̩ tojr איך זע דעם טויער