ווײַב
־ער
דאָס/די
'wife; woman'
ווײַבל
ETYMOLOGY
{Why was the gender neuter going back to PGmc times? No clear answer, apparently. Seebold suggests that the word may have originally signified female genitalia. DW¹ gives several other theories (e.g., perhaps related to PGmc ✱weban- 'to weave' - so 'the weaver').}
ENHG weib; from MHG wîp; from OHG wīb; from PGmc wība-; cf. OE wīf; English wife; ON víf etc. Origin unclear. Perhaps related to OE wǣfan 'to cover, wrap' (so originally 'veiled woman').
WESTERN
As e schön Madl ward e schön Weibl.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 48}
- Mon e Weib sen a Leib, nor zwei Mägen un zwa Taschen hoben se. {48}
Switzerland
ts naːxt ten siç sogaːr eltəri ʋaibər fərʃtelə צו נאַכט טוען זיך זאָגאַר עלטערע ווײַבער פֿאַרשטעלן {Endingen, Isaak Guggenheim-Bloch, Fleischer 2005:75.}
di ʋaibər hen əm fraitig gəkʰoxt די ווײַבער האָבן אַם פֿרײַטיג געקאָכט {Endingen, Gustav Dreifuss, Fleischer 2005:84}
Oyberland (West Transcarpathian)
węi̯b ~ węi̯B ~ wāb {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 125, 135, 144}
- jidišə waiber ייִדישע ווײַבער
- a jidišə waib אַ ייִדישע ווײַב
vɛyb {WTCP, SOUTHWESTERN HUNGARY, Garvin 1965: 96}
- vɛjbə, vɛybər ווײַבער
väyb {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 100}
- väybər ווײַבער
gympls vajb tyˑt šø krajsn! גימפּלס ווײַב טוט שוין קרײַשן {ɴᴏᴛᴇ: געווינערין} {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- də frymə væjbər די פֿרומע ווײַבער
- də vⲁjbα, vⲁjbə די ווײַבער
dəz/s vajb mitn moːn דאָס ווײַב מיטן מאַן {WTCP, Vác, 47197}
- də vajbər yn də menər די ווײַבער און די מענער
- ɛr hɔt zɩ nɩks gəvɛ́lʲt far ə vajb nɛmən ער האָט זי ניקס געוועלט פֿאַר אַ ווײַב נעמען
vajb {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- ɛr ɔt zɩ nɩš gəvɛlt nɛmən far a vajb̥ ער האָט זי נישט געוועלט נעמען פֿאַר אַ ווײַב
CENTRAL
Unterland (East Transcarpathian)
ert nɩš gəvɛ́lt zɩ nɛ́mən fər a vajb̥ ער האָט נישט געוועלט זי נעמען פֿאַר אַ ווײַב {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
dɩ vaːbɛ די ווײַבער {POLAND, Wolbrom, 50196}
s-vaːb {Warsaw, Geller 2001: 283}
- vi-azɔj maxstɛ azan krɔːtɛ bɛsɛ vi maãː vaːbs? ווי אַזוי מאַכסטו אַזאַ קרויטע בעסער ווי מײַן ווײַבס {p. 179}
- karmuntsᵻ vaːbɛ ɔb-ax gɛat קאַרמונצע ווײַבער האָב איך געהאַט (Polish karmiący 'feeding') {p. 227}
- ᵻ-x giɛnᵻmɛ dᵻs vaːp, frɔː mᵻ-dᵻ tsvaj kindɛ איך האָב גענומען דאָס ווײַב, פֿרוי מיט די קינדער {p. 269}
- zuktɛ, zug nᵻʃ fa maː vaːp, zug guu̯ nᵻʃ fa dᵻ frɔː זאָגט ער, זאָג נישט פֿאַר מײַן ווײַב, זאָג גאָרנישט פֿאַר די פֿרוי {p. 277}
- bᵻn-ax arajngaɲ tsrᵻk mᵻ-dᵻ kindɛ, mᵻ-dᵻ vaːp בין איך אַרײַנגעגאַנגען צוריק מיט די קינדער, מיט די ווײַב {p. 277}
- dᵻs vaːp ɔːx azɔj דאָס ווײַב אויך אַזוי {p. 283}
dɩ vaˑbər vus ob͡m̩ nɩšt gəlajkt axt of də šprax די ווײַבער וואָס האָבן נישט געלייגט אַכטונג אויף די שפּראַך {POLAND, Warsaw, 52211}
- vaˑbe fɩn marɩk ווײַבער פֿון מאַרק
- lajzəs vaˑb לייזערס ווײַב
- cvaj vaˑbər redn vejgn a drɩtə vaˑb צוויי ווײַבער רעדן וועגן אַ דריטע ווײַב
HASIDIC
AMERICA
vaːb
ɛr lɔt ibər a vaˑb ער לאָט איבער אַ ווײַב
dɩ vaˑbər fɩn ajsəv די ווײַבער פֿון עשׂו
EUROPE
vɛstɩ heʀn̩ vajnɩgəʀ ɛŋglɩš ba dɩ vaˑbəʀ וועסטו הערן ווייניקער ענגליש בײַ די ווײַבער [London, Izzy Jacob}
ISRAEL
di vajbɛʀ די ווײַבער [Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}
NORTHEASTERN
אַ ווײַבערשער שנײַדער לעבט ניט גוט מיט די אייגענע ווײַב
Lithuania
di vajbele, vajbalax {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
SOUTHEASTERN
vaːbər-heːkʎəx ווײַבער־העקלעך {ROMANIA, Brăila, 45273}
AUDIO Itzik Manger [Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
vajp
זוך אויס פֿאַר מײַן יצחקן אַ ווײַב