וועלן 2 want

'to want'

ETYMOLOGY

Got. wiljan, ON vilja, OE willan, OS willian, wellian, OHG wellan, NHG wollen; from PGmc ✱weljan- 'to want'; from PIE ✱uelh₂-; cf. Latin volō, velle, Lithuanian pa-vélti

WESTERN

Wer nit will der muß.

Holland (Netherlands)

wellen {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Mit wellen ken men kaan hond ous es loch lokken. 'You can't lure a dog out of its hole by wanting (alone). The will alone is not enough, it comes down to the deed.' {Jerosche №354}

Alsace (France)

velə 'to want' {ALSACE, Zuckerman 1969, 42}

si sɛjn nʊmə vas si vɛn זיי זעען נומע וואָס זיי ווילן {ALSACE, 47075 Mulhouse, 016-030}
- ɛr vɔʁ-d sɩç aləveˑg ɔ̞usryə ve̝lə ער ווערט זיך אַלעוועג אויסרוען וועלן 'he wants to rest probably' {033-060}

Oyberland (West Transcarpathian)

gəvelt געוועלט {WTCP, U. Weinreich 1964: 256}

mon volte zi begrōbn מען וואָלטע זי באַגראָבן (preterite) {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 146}

dy kʲɛnst nɩks aləs vɛlʲn דו קענסט ניקס אַלעס וועלן {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- mə vilʲn bɛnčn מיר וועלן בענטשן
- iˑx hɔb gʲəvɛlʲt zæjn ə šmiˑd̥ איך האָב געוועלט זײַן אַ שמיד

{WTCP, Vác, 47197}
- dy kʲɛnst nɩks aləs vɩ́ln̩ דו קענסט ניקס אַלעס וועלן
- ɛr hɔt zɩ nɩks gəvɛ́lʲt far ə vajb nɛmən ער האָט זי ניקס געוועלט פֿאַר אַ ווײַב נעמען
- iˑx hɔb gʲəvɛ́lʲt ə šmiˑd van / vaʳn איך האָב געוועלט אַ שמיד ווערן

vɛlʲn̩ {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- ɛr ɔt zɩ nɩš gəvɛlt nɛmən far a vajb̥ ער האָט זי נישט געוועלט נעמען פֿאַר אַ ווײַב
- ixɔ gʲəvɔlt / gʲəvɛlʲt z{a}jn ə šmiˑd / vɛˑrn ə šmid איך האָב געוואָלט / געוועלט זײַן אַ שמיד / ווערן אַ שמיד

CENTRAL

gəvolt געוואָלט {U. Weinreich 1964: 256}

Unterland (East Transcarpathian)

vɛn ər vɩ́lʲ ווען ער וויל {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- gəvɛlʲt gəvuər veˑrn געוועלט געווויער ווערן
- gəvɛlt upvašn də hɛnt געוועלט אָפּוואַשן די הענט
- vuˑs vɩ́ˑstə ɛsn náxtmʊəl וואָס ווילסטו עסן נאַכטמאָל
- diˑ vist niš aləs דו ווילסט נישט אַלעס
- mə kʲɛnɩš velʲn aləs מע קען נישט וועלן אַלעס
- ve/ᴇˑr sɔt gəvɛ́lʲt ווער עס האָט געוועלט
- bəšɩm ɔjfɱ ništ gəvɛlt בשום־אופֿן נישט געוועלט
- ert nɩš gəvɛ́lt zɩ nɛ́mən fər a vajb̥ ער האָט נישט געוועלט זי נעמען פֿאַר אַ ווײַב

zaj zejn vuzəvɩ́ln zejn זיי זעען וואָס זיי ווילן זען {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- vus vɩstə ɛsn naxtmul וואָס ווילסטו עסן נאַכטמאָל
- mə kʲɛn nɩš vɛlʲn aɫdɩŋg̥/ks מע קען נישט וועלן אַלדינגס
- mᵻləx vᵻlʲəx nɩšt מילעך וויל איך נישט

mɛ kɛnɩš vɛln̩ aɫəs מע קען נישט וועלן אַלעס {POLAND, Wolbrom, 50196}
- vus vistə ʔɛstn וואָס ווילסטו עסן

ɔbɛ-nᵻʃ' dɛfa, va-xɔ giɛvɔlt ɔdɛ giɛkiɛnt אָבער נישט דערפֿאַר, ווײַל איך האָב געוואָלט אָדער געקענט {Warsaw, Geller 2001: 179}
- tsrᵻk' vɔltn giɛvɔɬt, ɔt-mɛ giɛvɔɬt baɬd avɛkfuu̯n צוריק וואָלטן געוואָלט, האָט מען געוואָלט באַלד אַוועקפֿאָרן {p. 211}
- vᵻfɬ ᵻ-xɔ nɔr gɛvɔɬ וויפֿל איך האָב נאָר געוואָלט {p. 227}
- zuj-ix tsᵻ jᵻdn, vɛr-s vᵻlt antɬɔjf! זאָג איך צו ייִדן, ווער עס ווילט {!} אַנטלויף {p. 303}
- vɛ-s vᵻɬt, kiɛn gajn ווער עס ווילט {!} קען גיין {p. 305}
- jɛx-a um tsfɛɬɛf ba naxt, danɔx ɔb-ᵻx gvɔu̯t antɬɔjfn איך האָב אום {!} צוועלעף בײַ נאַכט, דערנאָך האָב איך געוואָלט אַנטלויפֿן {p. 305}
{POLAND, Warsaw, 52211}
- vus vɩstə of uvntbrojt וואָס ווילסטו אויף אָוונטברויט

HASIDIC

AMERICA

vus vɩstɩ וואָס ווילסטו
tɔmər vɩstə nɩšt bɛnčn̩ טאָמער ווילסטו נישט בענטשן

EUROPE

az mɛ kɛn nɩšt vi mɛ vɩl אַז מע קען נישט ווי מע וויל {Vienna, Eidel Malowicki}
mə kɛn takə tiˑn vus mə vɩl מע קען טאַקע טון וואָס מע וויל

ISRAEL

dɩ vɩst nɩšt vɩsn̩ vus gəfɩnt zɩx דו ווילסט נישט וויסן, וואָס געפֿינט זיך {Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}
kɛnstə fuʀn avi di vɩst קענסטו פֿאָרן אַוווּ דו ווילסט
ojb di vist אויס דו ווילסט

vel ~ el וועלן {Assouline 2017: 38}

NORTHEASTERN

אַז מ'אַט לעבם 'אט'ן זען (= אַז מען וועט לעבן, וועט מען זען) {זאַמעט}
{אַנדערע טיילן ליטע} אַז מ'עט לעבם 'עט'ן זען

gəvelt געוועלט {U. Weinreich 1964: 256}

Lithuania

veln {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- ɩx vil azéj zoln͜ esn איך וויל אַז זיי זאָלן עסן
- ɛʀ nit gɩvɛ́ɫt/gɩvɔɫt mit iʀ xásɛnɛ hobm ער האָט ניט געוואָלט מיט איר חתונה האָבן
- xɔ gʲɩvɛɫt veʀŋ a šmʲɩd כ'האָב געוואָלט ווערן אַ שמיד

SOUTHEASTERN

AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
gəˈvɔlt
נישט דאָס האָט זי געוואָלט