וועלן 1 future
'will' (future auxiliary)
(see also [[ווערן 3 future]] the future auxiliary used in Western Yiddish)

ETYMOLOGY

Complicated!

WESTERN

Me ward schaun hern, sagt holitscher שמש.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 41}
- Wenn s tropt waß er s wat regnen. {45}
- Wer nit will der muß. {47}

Holland (Netherlands)

wellen {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Mit wellen ken men kaan hond ous es loch lokken. 'You can't lure a dog out of its hole by wanting (alone). The will alone is not enough, it comes down to the deed.' {Jerosche №354}

Alsace (France)

velə 'to want' {ALSACE, Zuckerman 1969, 42}

wer (first person singular); wert (third person singular) {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Die bloue gritz wert im schmekken. 'The blue groats will be tasty for him. It is out with the fun. Now the hard life starts again.' {Jerosche №304}
- Wen es gut wert sein, wer isch nit meer dou sein. {Jerosche №306}
- Er wert sisch in s'n keiwer umdreien. 'Said of something that would have caused the deceased great grief.' {Jerosche №440}

iç vɔr 'I will' {ALSACE, Zuckerman 1969, 43}
- ɛr vɔrt 'he will'

si sɛjn nʊmə vas si vɛn זיי זעען נומע וואָס זיי ווילן {ALSACE, 47075 Mulhouse, 016-030}

Oyberland (West Transcarpathian)

gəvelt געוועלט {WTCP, U. Weinreich 1964: 256}

Werd er kriegen e groissn Rüf ווערט ער קריגן אַ גרויסן רוף {BURGENLAND, Stalek 1926: 269, 271}
- Wet er wern e groisser Row וועט ער ווערן אַ גרויסער רבֿ
- jech wor enk ercêiln איך וועל ענק ערציילן

mon volte zi begrōbn מען וואָלטע זי באַגראָבן (preterite) {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 146}

dy kʲɛnst nɩks aləs vɛlʲn דו קענסט ניקס אַלעס וועלן {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- ɛˑ vat mɔ ער וועט מיר
- hæjt váriˑx kaˑfɱ bajm kacəv ø štɩklʲ gɛšlʲ הײַנט וועל איך קויפֿן בײַם קצבֿ אַ שטיקל געשל 'today I will buy at the butcher a piece of (cow) jaw'
- mə vilʲn bɛnčn מיר וועלן בענטשן
- kýmən óː də muzɩkant͡n̩ ɩn ə halbə šoː ərým vat zǽj zɛksə קומען אָן די מוזיקאַנטן אין אַ האַלבע שעה אַרום, וועט זײַן זעקסע
- də myːməs alə van dɔ́j zæj די מומעס אַלע וועלן דאָ זײַן
- yn dyː m. vastəx əvádə kʲ. און דו, משה, וועסט דאָך אַוודאי קומען
- ɛc alə vac kʲ. עץ אַלע וועטס קומען
- yn iˑᵊx va aːx kʲ. און איך וועל אויך קומען
- iˑx hɔb gʲəvɛlʲt zæjn ə šmiˑd̥ איך האָב געוועלט זײַן אַ שמיד

ɩx farxt məx dos er vat faln̩ איך פֿאָרכט מיך דאָס ער וועט פֿאַלן {WTCP, Vác, 47197}
- xɔb mɔjrə er vat faln איך האָב מורא ער וועט פֿאַלן
- dy kʲɛnst nɩks aləs vɩ́ln̩ דו קענסט ניקס אַלעס וועלן
- iˑr vat mir maxn ə rəšiˑmə איר וועט מיר מאַכן אַ רשימה
- dər taːtə vat kymən דער טאַטע וועט קומען
- də myːməs van k. די מומעס וועלן קומען
- ɛc vac alə k. עץ וועטס אַלע קומען
- ix ver auch k. איך ווער אויך קומען
- ɛr hɔt zɩ nɩks gəvɛ́lʲt far ə vajb nɛmən ער האָט זי ניקס געוועלט פֿאַר אַ ווײַב נעמען
- iˑx hɔb gʲəvɛ́lʲt ə šmiˑd van / vaʳn איך האָב געוועלט אַ שמיד ווערן
- vamər ə bʲisəlʲə vartn וועלן מיר אַ ביסעלע וואַרטן

vɛlʲn̩ {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- dər tatə vɛt kʲymən דער טאַטע וועט קומען
- də myːməs vɛlʲn k. די מומעס וועלן קומען
- dyˑ mɔjšə vɛst aːx k. דו משה וועסט אויך קומען
- ɛcəc allə kʲ. עץ וועטס אַלע קומען
- ixəl oux dɔrt z{a}jn איך וועל אויך דאָרט זײַן
- ert nɔx ajns breŋgʲən ער וועט נאָך איינס ברענגען
- ɛr ɔt zɩ nɩš gəvɛlt nɛmən far a vajb̥ ער האָט זי נישט געוועלט נעמען פֿאַר אַ ווײַב
- ixɔ gʲəvɔlt / gʲəvɛlʲt z{a}jn ə šmiˑd / vɛˑrn ə šmid איך האָב געוואָלט / געוועלט זײַן אַ שמיד / ווערן אַ שמיד

CENTRAL

gəvolt געוואָלט {U. Weinreich 1964: 256}

{votst} דו וואָלטסט {Jacobs 129}

Unterland (East Transcarpathian)

vɛn ər vɩ́lʲ ווען ער וויל {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- erət mir zugŋ ער וועט מיר זאָגן
- gəvɛlʲt gəvuər veˑrn געוועלט געווויער ווערן
- gəvɛlt upvašn də hɛnt געוועלט אָפּוואַשן די הענט
- vuˑs vɩ́ˑstə ɛsn náxtmʊəl וואָס ווילסטו עסן נאַכטמאָל
- diˑ vist niš aləs דו ווילסט נישט אַלעס
- mə kʲɛnɩš velʲn aləs מע קען נישט וועלן אַלעס
- ve/ᴇˑr sɔt gəvɛ́lʲt ווער עס האָט געוועלט
- bəšɩm ɔjfɱ ništ gəvɛlt בשום־אופֿן נישט געוועלט
- dər tatə vət kʲɩmən דער טאַטע וועט קומען
- dɩ miːmət kʲ. די מומע וועט קומען
- álə miːməs ɛln kʲ. אַלע מומעס וועלן קומען
- diː mójšə əstóux kʲ. דו משה וועסט אויך קומען
- ec aləvɛtəc kʲ. עץ אַלע וועט עץ קומען
- aləcəc kʲ. אַלע עץ וועט עץ קומען
- ən iːx əl aːx kʲ. און איך וועל אויך קומען
- ert nɩš gəvɛ́lt zɩ nɛ́mən fər a vajb̥ ער האָט נישט געוועלט זי נעמען פֿאַר אַ ווײַב

zaj zejn vuzəvɩ́ln zejn זיי זעען וואָס זיי ווילן זען {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- vus vɩstə ɛsn naxtmul וואָס ווילסטו עסן נאַכטמאָל
- mə kʲɛn nɩš vɛlʲn aɫdɩŋg̥/ks מע קען נישט וועלן אַלדינגס
- mᵻləx vᵻlʲəx nɩšt מילעך וויל איך נישט

mɛ kɛnɩš vɛln̩ aɫəs מע קען נישט וועלן אַלעס {POLAND, Wolbrom, 50196}
- sɛtn̩ guːnɩš zaː̃ ס'וועט אים גאָרנישט זײַן
- xɔ mojʀɩ dɛ tiš ɩt ɩ́mfaɫn כ'האָב מורא דער טיש וועט אומפֿאַלן
- kiməmə gãj kʎoubm jagdɩs קום וועלן מיר גיין קלויבן יאַגדעס
- vus əstə ʔɛsn וואָס וועסטו עסן
- vus vistə ʔɛstn וואָס ווילסטו עסן
- sɩt niš zãː ס'וועט נישט זײַן 'it won't be enough'
- dɛst nɩšt oɩskɩmə̃ דו וועסט נישט אויסקומען
- ɩn dɩ miˑməs ənən k. און די מומעס וועלן קומען
- in iˑx ɛlʲ oːx k. און איך וועל אויך קומען
- ɛmə vaʀtn וועלן מיר וואַרטן

ɔbɛ-nᵻʃ' dɛfa, va-xɔ giɛvɔlt ɔdɛ giɛkiɛnt אָבער נישט דערפֿאַר, ווײַל איך האָב געוואָלט אָדער געקענט {Warsaw, Geller 2001: 179}
- tsrᵻk' vɔltn giɛvɔɬt, ɔt-mɛ giɛvɔɬt baɬd avɛkfuu̯n צוריק וואָלטן געוואָלט, האָט מען געוואָלט באַלד אַוועקפֿאָרן {p. 211}
- ɛst-ɛsn mᵻt tsvaj ɬɛfɬ וועסט עסן מיט צוויי לעפֿל {p. 211}
- vus-ɛɬ aːx datsajɬn fn dɛ rɛvoɬutsji וואָס וועל איך אײַך דערציילן פֿון דער רעוואָלוציע {p. 223}
- vᵻfɬ ᵻ-xɔ nɔr gɛvɔɬ וויפֿל איך האָב נאָר געוואָלט {p. 227}
- vɛs ɛsn baɬd, zuktɛ, trajfᵻs וועסט עסן באַלד, זאָגט ער, טרפֿות {p. 251}
- zuj-ix tsᵻ jᵻdn, vɛr-s vᵻlt antɬɔjf! זאָג איך צו ייִדן, ווער עס ווילט {!} אַנטלויף {p. 303}
- vɛ-s vᵻɬt, kiɛn gajn ווער עס ווילט {!} קען גיין {p. 305}
- jɛx-a um tsfɛɬɛf ba naxt, danɔx ɔb-ᵻx gvɔu̯t antɬɔjfn איך האָב אום {!} צוועלעף בײַ נאַכט, דערנאָך האָב איך געוואָלט אַנטלויפֿן {p. 305}
- vus-tɛs kɛnɛ, mejgstᵻ ɛsn וואָס דו וועסט קענען, מעגסטו {p. 309}
jex / jax əb aˑx zugn איך וועל אײַך זאָגן {POLAND, Warsaw, 52211}
- jɩxəbax zugn איך וועל אײַך זאָגן
- vus vɩstə of uvntbrojt וואָס ווילסטו אויף אָוונטברויט
- de tatə vet kɩmə ) de tatət kɩmə דער טאַטע וועט קומען
- də mɩˑmɩs {?} veʎn די מומעס וועלן
- ɩn diˑ mojšə ves kɩmɩ און דו, משה, וועסט קומען
- cvet alə kɩmən עץ וועט אַלע קומען
- n,jax vel ox kɩmən און איך וועל אויך קומען
- jaxŋkɩmən איך וועל קומען
- vus veləx tiˑn mɩtn kʎajnəm kɩnt וואָס וועל איך טון מיטן קליינעם קינד
- et mə ciˑvartn וועט מען צוּוואַרטן

HASIDIC

AMERICA

vus ɛt zaːn ?וואָס וועט זײַן
vus vɩstɩ וואָס ווילסטו
tɔmər vɩstə nɩšt bɛnčn̩ טאָמער ווילסטו נישט בענטשן
ɛc vɛc nɔx zejn עץ וועטס נאָך זען

EUROPE

az mɛ kɛn nɩšt vi mɛ vɩl אַז מע קען נישט ווי מע וויל {Vienna, Eidel Malowicki}
mə kɛn takə tiˑn vus mə vɩl מע קען טאַקע טון וואָס מע וויל

ISRAEL

dɩ vɩst nɩšt vɩsn̩ vus gəfɩnt zɩx דו ווילסט נישט וויסן, וואָס געפֿינט זיך {Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}
kɛnstə fuʀn avi di vɩst קענסטו פֿאָרן אַוווּ דו ווילסט
ojb di vist אויס דו ווילסט

vel ~ el וועלן {Assouline 2017: 38}

NORTHEASTERN

אַז מ'אַט לעבם 'אט'ן זען (= אַז מען וועט לעבן, וועט מען זען) {זאַמעט}
{אַנדערע טיילן ליטע} אַז מ'עט לעבם 'עט'ן זען

gəvelt געוועלט {U. Weinreich 1964: 256}

Lithuania

veln {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- ɩx vil azéj zoln͜ esn איך וויל אַז זיי זאָלן עסן
- dɛr tatɛt kumɛn דער טאַטע וועט קומען
- un di mumɛs (v)ɛln k. און די מומעס וועלן קומען
- un du möjšɛ (v)ɛst öjx kumɛn און דו, משה, וועסט אויך קומען
- ɩʀt alɛ kumɛn איר וועט אַלע קומען
- un ixɛl / ixl öjx k. און איך וועל אויך קומען
- ɛʀ nit gɩvɛ́ɫt/gɩvɔɫt mit iʀ xásɛnɛ hobm ער האָט ניט געוואָלט מיט איר חתונה האָבן
- xɔ gʲɩvɛɫt veʀŋ a šmʲɩd כ'האָב געוואָלט ווערן אַ שמיד

SOUTHEASTERN



AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
gəˈvɔlt
נישט דאָס האָט זי געוואָלט