וויסן
געוווּסט
'to know'

ETYMOLOGY

Got. 2 sg. pres. ind. wáist, ON veizt; from PGmc ✱waiss (with later re-addition of the 2 sg. pret. inflection -t) < wait-t; from PIE ✱u̯oi̯d-th₂e
{Fulk 322}
The idiom איין גאָט ווייס 'God only knows, who knows' appears to be a calque of Polish Bóg jeden wie.

WESTERN

Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)

האט קיינר ניט גווישט וואז מיט דען בחור דער מער איז.
'nobody knew what was wrong with the young man'
דז מן האט ניט גווישט וואו ער איז אהין קומן
'so that nobody knew where he had gone'
עז האט קיינר גווישט וואז דאש איז
'nobody knew what it was'

waaß, was {Sprach-Meister 1742}
- wastu ווייסטו

Wenn der שכור waaß er is שכור is er nit שכור.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 40}
- Wer viel wissen will lebt nit lang. {40}
- Wos ech nit waaß macht das Herz nit haaß. {41}
- Kaner waaß wu der Schuch druckt as wer 'n on hat. {41}
- Wenn s tropt waß er s wat regnen. {45}

Alsace (France)

dy vaːš 'you (sg.) known' ( Alsatian Yiddish š before t in the same morpheme) {ALSACE, Zuckerman 1969, 42}

Switzerland

vaːs; gəvist {SWITZERLAND, Fleischer 2005}
- iç vaːs איך ווייס

doᵘᵒs vâs îᵒch דאָס ווייס איך {BURGENLAND, Stalek 1926: 270}

Oyberland (West Transcarpathian)

vai̯s ~ vāz ווייס {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 125}

miα vɩsn̩ nɩks voˑz ɛˑ libα hɔt מיר ווייסן ניקס וואָס ער ליבער האָט {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- eˑ myz doˑs visn yn eˑ vaːˑs aˑx dəfyn ער מוז דאָס וויסן און ער ווייס אויך דערפֿון
- dy vaːst דו ווייסט

voːs də məkɔr iz vaˑs ix ništ וואָס די מקור איז ווייס איך נישט {WTCP, Vác, 47197}
- ɩx vajs voˑs iˑr vɩlʲt zoˑg͡ŋ איך ווייס וואָס איר ווילט זאָגן
- əx vaːs איך ווייס
- eˑb əx vaˑs! אויב איך ווייס
- miˑr vʲisn nɩks eˑb ɛˑr hɔt geˑrn / liˑbər ə gʲəkɔxt aˑj ɔdər ə rɔjəx aˑj מיר ווייסן ניקס אויב ער האָט גערן / ליבער אַ געקאָכט איי אָדער אַ רוי איי
- ɩx vajs nɩçt fyn veːm > ix vaˑs nɩks fyn veˑm(ən) איך ווייס ניט פֿון וועם > איך ווייס ניקס פֿון וועם, ־ען
- ər braux doˑs cy vɩsn yn er vaˑs əs ער ברויך דאָס צו וויסן און ער ווייס עס

ync vajs mər nɩšt אונדז ווײַסן מיר נישט {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- ix vajs niš fyn veːm ~ veˑmən איך ווייס נישט פֿון וועמען
eːb iˑx vaːs! {?} אויב איך ווייס

ix vájs gəvís איך ווייס געוויס {WTCP, Hajdúhadház, 47219}
- brouxdəs cy vɩsn yn ər vajs > vaːs ער ברויכט עס צו וויסן און ער ווייס
- vaːs nɩš dərfin ווייס נישט דערפֿון
- ɛr brouxs cɩ kɛnən / vɩsn ɩn ər vajs ~ vaːs ער ברויך עס צו קענען / וויסן און ער ווייס

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

ɣvejs / va:s ništ fin veːmən איך ווייס נישט פֿון וועמען {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}

ɩndz vajsmər ništ אונדז ווייסן מיר נישט {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}

ɛ daʀf əs vɪsn ɩn əʀ vajst əs ער דאַרף עס וויסן און ער ווייסט עס {POLAND, Wolbrom, 50196}
- vaːst ווייסט {ɴᴏᴛᴇ: קצבֿטע}
- miʀ vajsn niš מיר ווייסן נישט
- miˑʀ vajsmɛ niš מיר ווייסן (מיר) נישט
- xvajs niš fɩn veːmɩn כ'ווייס נישט פֿון וועמען

{vajs} איך ווייס {Warsaw, Geller 2001: 74}
- x-vajs nᵻʃ' איך ווייס נישט {p. 177}
- ɔba-xɔ nᵻʃ' giɛvist farvuu̯ɛs אָבער איך האָב נישט געוווּסט פֿאַר וואָס {p. 179}
- dus vajs-mɛn דאָס ווייסט מען {p. 195}
- xɔ nᵻʃ' giɛvijᵻst איך האָב נישט געוווּסט {p. 199}
- nɔ m-ɔt giɛmaxt, a-mɛ zɔɬ nᵻʃ't vᵻsn נאָר מע האָט געמאַכט, אַז מע זאָל נישט וויסן {p. 203}
- nɔr, abi kajnɛ zɔɬ nᵻʃ't visn נאָר אַבי קיינער זאָל נישט וויסן {p. 207}
- ɔbɛ kajn-ɔt nᵻʃ't giɛvist אָבער קיינער האָט נישט געוווּסט {p. 209}
- rɛvɔl'utsjɛ vajsma-n-ᵻnts aɬɛ רעוואָלוציע ווייסן מיר אונדז אַלע {p. 223}
- z-ɔm ɔx nᵻʃ gɛvᵻst זיי האָבן אויך נישט געוווּסט {p. 259}
- ɛr-ɔt gɛvist, vɔs faːn arbɛt ער האָט געוווּסט, וואָס פֿאַר אַן אַרבעט {p. 271}
- vajs-ᵻx dɛfᵻn ווייס איך דערפֿון {p. 277}
- vajstu vus ווייסטו {!} וואָס {p. 283}
- az vɛ-zɔ kimɔ, zɔu̯n d-antɬɔːfn, vejsax nᵻʃ gɔː אַז ווער זאָל קומען, זאָלן נישט אַנטלויפֿן, ווייס איך נישט גאָר {p. 285}
- zɔstᵻ vᵻsn זאָלסטו וויסן {p. 309}
- vɛn ɔt-ɛ-r-ɔːx giɛvist ווען האָט ער אויך געוווּסט {p. 313}
- ᵻn-ɛ-r-ɔt nᵻʃ giɛvist, a-x zᵻts ba-nᵻm און ער האָט נישט געוווּסט, אַז איך זיץ בײַ אים {p. 321}
e daf əs vɩsn n, e vajs əs ער דאַרף עס וויסן און ער ווייס עס {POLAND, Warsaw, 52211}
- xvajs nɩš cə dus vediˑr gəfeln איך ווייס נישט צי דאָס וועט דיר געפֿעלן
- xvajs nɩš fɩ vejmənəⁿ איך ווייס נישט פֿון וועמענען

AUDIO Miriam Hoffman {parents from Łódź, POLAND} 25 August 2018
gəˈvɩst
ער האָט נישט געוווּסט

ISRAEL

dɩ vɩst nɩšt vɩsn̩ vus gəfɩnt zɩx דו ווילסט נישט וויסן, וואָס געפֿינט זיך {Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}
vifl̩ ix vɛjs וויפֿל איך ווייס

NORTHEASTERN

דאָזווייזי (= דאָס ווייס זי)

Lithuania

ɛʀ dárv dɔs̀ vɩs̀n un ɛʀ véjz̀ dɔs̀ ער דאַרף דאָס וויסן און ער ווייסט דאָס {LITHUANIA, Vilnius, 54257}