וואַסער
־ן
דאָס
= mass gender, SOUTHEASTERN mainly די, CENTRAL mainly דאָס) די NORTHEASTERN)
'water'
ETYMOLOGY
Got. wato, ON vatn.; from PGmc ✱watōr, ✱watn-; from PIE ✱uód-(ō)r, ✱uéd-n-s
{Bammesberger 1990: 31; Kroonen 2011: 48}
MHG waʒʒer, OHG waʒʒar, from a Proto-Indo-European root aud-, u̯ed-, ū̌d- 'water,' which is also behind Russian вода (vodá) and Greek ὕδωρ (hýdōr).
{DWDS]
Vowel 11, Proto-Yiddish ✱a
{Katz 1982: 58}
The idiom כאַפּן פֿיש אין מוטנעם וואַסער 'to catch fish in murky water (i.e., to make money in an unethical way)' appears to be a calque of Polish łowić ryby w mętnej wodzie.
{Fliciński 172}
The idiom וועלן דערטרינקען עמעצן אין אַ לעפֿל וואַסער 'to want to drown someone in a spoonful of water (i.e., to be very angry with someone)' appears to be a calque of Polish utopić kogoś w łyżce wody.
WESTERN
Alsace (France)
ə ˈvasəʁ̥ {ALSACE, 47075 Mulhouse, 004-010}
- ˈvasərˌlaɣ- 'puddle' {002-020}
Orme Leut kochen mit Wasser.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 40}
- Blut is kan Wasser. {45}
Oyberland (West Transcarpathian)
hot zi de waser nixt tsǖgenümən האָט זי די וואַסער ניכט צוגענומען {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 146}
dəs vasər {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- in kalt vasα אין קאַלט וואַסער
- cym vasα kɔxŋ צום וואַסער קאָכן
- óːgəbrìˑt mit ziːdədəg vasər אָפּגעבריט מיט זידנדיק וואַסער
- zax nɩks gəbóˑd͡n̩ in haˑs vasər זיך ניקס געבאָדן אין הייס וואַסער
- in rajn vasər hɔtα gəšveŋkt də vɛš אין ריין וואַסער האָט ער געשווענקט די וועש
ə klãj vasər אַ קליין וואַסער 'stream' {WTCP, Vác, 47197}
- vasər hɔt mən gəfleˑkt jɔj cy šlɛp͡m̩ וואַסער האָט מען געפֿלעגט יאָ צו שלעפּן
- in kalt vasɛ/ər אין קאַלט וואַסער
- auzgʲəšvaːpt dɩ vɛš in rajn vasər אויסגעשוועמט די וועש אין ריין וואַסער
- mit ə kalt vasər ṍːgisn̩ מיט אַ קאַלט וואַסער אָפּגיסן
- gəšit vasər געשיט וואַסער
vasər {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- iŋ kaltə vasər אין קאַלטע וואַסער
- ousgəšvɛŋkt də vɛš in friš vasər אויסגעשווענקט די וועש אין פֿריש וואַסער
- biˑrə vasər 'plain water'
ə rɩ́nədɩk vasər אַ רינעדיק וואַסער {WTCP, Hajdúhadház, 47219}
- ə šmícɩg vasər אַ שמוציק וואַסער
CENTRAL
Unterland (East Transcarpathian)
vasər 'Wasser' {ETCP, Beranek 1941}
gəšveŋᵏt dɩ vɛš ɩn frɩš vasr̩ געשווענקט די וועש אין פֿריש וואַסער {ETCP, Teiuș, 46233}
ɩn zoubr̩ vasr̩ אין זויבער וואַסער {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- dəs vásər rɩnt ərúp דאָס וואַסער רינט אַראָפּ
- mə tiˑt šveŋkən də/ɩ vɛš ɩŋ kaɫt vásər מע טוט שווענקען די וועש אין קאַלט וואַסער
- šmicɩk vasər שמוציק וואַסער
- mə fleːk cíˑcɩdɛkŋ dus vasər מע פֿלעג צוצודעקן דאָס וואַסער
a vasər 'river' {ETCP, Mănăștur 47236}
zɔt gʲəšveŋkt dɩ vɛš ɩn frɩš vasər זי האָט געשווענקט די וועש אין פֿריש וואַסער {ETCP, Bistriţa, 47241}
a vasər 'wide river' {ETCP, Mukachevo, 48226}
- vasərl וואַסערל 'small river'
- a štajədɩk vasər אַ שטייענדיק וואַסער 'lake'
vasər {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- deːs vasər ɩs tiːf דעיס וואַסער איז טיף
- mɩt kaɫt vasər מיט קאַלט וואַסער
- ouz/sgəšveŋkt mɩt frɩš vasr̩ אויסגעשווענקט מיט פֿריש וואַסער
- óufg̠əkɔ̀xt vasr̩ אויפֿגעקאָכט וואַסער
- hojlʲ vasər הויל וואַסער
a tiːf vasɛ אַ טיף וואַסער {POLAND, Wolbrom, 50196}
- svasɛʀɩs tiːf ס'וואַסער איז טיף
- ɩn kaɫt vasɛ אין קאַלט וואַסער
- hojʎ vasɛ הויל וואַסער
ba-r-ᵻnts xɔ-zɛj giɛkɔnt koxn ʃ'ajnɛ tɛp vasɛ בײַ אונדז האָבן זיי געקאָנט קאָכן שיינע טעפּ וואַסער {Warsaw, Geller 2001: 207}
- ɔm vasɛ dɔrtn אויפֿן וואַסער דאָרטן {p. 255}
- ᵻ-xɔ gᵻarbɛt ba dᵻm vasɛ איך האָב געאַרבעט בײַ דעם וואַסער {p. 287}
- xɔ-mɛ giɛbriɲk vasɛ, ɔ-mɛ giɛbriɲk't' ɔːxn {!] איך האָב מיר געברענגט וואַסער, האָב מיר געברענגט אויך {p. 321}
vašn ɩn kaltn vasər וואַשן אין קאַלטן וואַסער {POLAND, Warsaw, 52211}
- zit osgəšvenkt də veš ɩn rajnə vasər זי האָט אויסגעשווענגט די וועש אין ריינע וואַסער
- brɩdɩkə vasər ברודיקע וואַסער
VIDEO Sarah Rivkah Lefkowits from Hajdúnánás, Hungary, June 26, 2018
אַ נעכטיקער טאָג… מע האָט אַרײַנגעשלעפּט די וואַסער.
HASIDIC
AMERICA
vasərn וואַסערן
ˈalə ˈvasərn̩ אַלע וואַסערן
dɩ ˈšmajlɩgə ˈvasər די שמייליקע וואַסער '(Christian) holy water'
zaj fɩln̩ un a mɔwl fɩl mɩt vasər זיי פֿילן אָן אַ מויל מיט וואַסער 'the fill a mouth with wather (i.e, are silent)'
a krigl̩ vasər אַ קריגל וואַסער
ɔfgəkɩmən vi švɛmləx nɔx vasər אויפֿגעקומען ווי שוועמלעך נאָך וואַסער
ũšɛpm̩ vasər אָנשעפּן וואַסער
dɩ vasər gəhert far ɩnc די וואַסער געהערט נישט פֿאַר אונדז
NORTHEASTERN
ווען אַ ייִנגל וויל זאָגן, אַז ער וועט דעם חבֿר קיין זאַך ניט געבן, גיט ער אַזאַ ענטפֿער: וועסט קריגן בײַ מיר — {...] פֿון וואַסער די האַרטע
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 460}
האָט מען געוואָלט לאַכן פֿון אַן אויפֿטו, פֿון עמעצנס אַ דערגרייכונג, האָט עס געהייסן: {...] "ער האָט געבראַכט וואַסער אין זיפּ" {ז' 460־461}
Lithuania
vašer {LITHUANIA, Kaunas, 54239}
vaṡer {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
AUDIO Wolf Burko {Pinsk, Belarus]
די וואַסער איז נאַס?
SOUTHEASTERN
vɔ/åsər {ROMANIA, Brăila, 45273}
- (fliː)͜ vɔsər פֿלי)וואַסער) {ɴᴏᴛᴇ: אַ גיך וואָסער וואָס סע שרײַט}
- ɩŋ kɔlt vɔsər אין קאַלט וואַסער
- ᵻ̆brgʲɩšveŋʲkʲt dɩ veš mit rejn vɔsər איבערגעשווענקט די וועש מיט ריין וואַסער