הערן
געהערט
'to hear'
(NORTHEASTERN also 'to smell')

ETYMOLOGY

I. Proto-Yiddish ✱hɛːrən; Proto-EY ✱hɛːrn; from MHG hœren; cf. NHG hören.
Protovowel E5.
II. MHG hœren; from OHG hōren, hōrran.
III. Gothic hausjan; ON heyra; OS hōrian; OE hēran; English hear;
from PIE ✱keus-, ✱kūs-; from the root ✱kē̌u- 'to observe' cf. Greek ἀκούειν 'to hear'; κοεῖν 'to notice'; Latin cavēre 'to watch out'

{DW¹ 10:1806. Pfeiffer EWD "hören".}

IV. The greeting ?וואָס הערט זיך 'what's up?' appears to be a calque of Polish Co słychać? lit. 'what is heard?'
The phrase איך הער דיך ווי אין טראָק 'I hear you as in Trakai (i.e., I do not listen to you, you are not my boss)' stems from the fact that Trakai was home to many Karaites. who did not listen to the rabbis. Another explanation: Jews in Trakai were protected by a privilegium.

WESTERN

Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)

אונ' איין איטליכֿש מענש ווער דעז ווערט הערין. ווערט זיך זיין הערץ צו דר תשובה קערין.
'and everyone who hears that, his heart will turn to repentance'

heer, (mostly hör) {Sprach-Meister 1742}

Holland (Netherlands)

heeren {HOLLAND, Beem, Jerosche}

Alsace (France)

hɛrə {ALSACE, Zuckerman 1969, 46}

ər hɛːʁ-d nɩd ער הערט ניט {ALSACE, 47075 Mulhouse, 017-100}
- ɩç hɛˑr dʁ̩- babə hyˑšdə איך הער דער פּאַפּע הוסטן {q022-020}

Switzerland

un meŋgə bəkʰumt epəs fun saini nəfɛːrəs ts hɛːrə און מאַנכער באַקומט עפּעס פֿון זײַנע נ־עבֿירות צו הערן {Endingen, Isaak Guggenheim-Bloch, Fleischer 2005:75.}

Oyberland (West Transcarpathian)

hērt {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 101}
- hȫrn̥ {probably from German}

eː heːt {?} nɩks ער הערט ניקס {WTCP, Dunajská Streda, 47179}

• hɛ́ˑrdəròˑdɔj, heˑrdəróˑdɔj {!הער נאָר}
• mə hɛˑt fyn ɛtləxə tyməz də glɛk læjtn מע הערט פֿון עטלעכע טומאות די גלעק לײַטן 'one hears the bells ring from several churches'

hɛːn zə הערן זי 'listen you' {WTCP, Vác, 47197}
- ɛˑr hɛˑrt nɩks ער הערט ניקס

ɛr hɛˑrt ništ ער הערט נישט {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- gəhɛ́ˑrt געהערט

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

heːrn {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- er hɛːrt nɩšt ער הערט נישט
- heˑrt mən dɩ kʲindr hiːsn̩ הערט מען די קינדער הוסטן

əx herm hiˑsn איך הער אים הוסן {ETCP, near Sighet, 47228}

heˑrn {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- er heˑrt nɩšt ער הערט נישט

ɛ hɛˑt nɩš ער הערט נישט {POLAND, Wolbrom, 50196}

xɛrts-ɔx, x-ɬ-ax datsjaɬn [!} הערטס זיך [אײַן}, איך וועל אײַך דערציילן {Warsaw, Geller 2001: 225}
- ba dᵻ naːxt xɔr-ᵻx בײַ די נאַכט הער איך {p. 321}
- dᵻ k'l'ajnɛ kindɛ mɛ xɛrn די קליינע קינדער מעגן הערן {p. 323}
eje het nɩš ער הערט נישט {POLAND, Warsaw, 52211}

HASIDIC

AMERICA

heːrn̩
heːrt ˈaləs הערט אַלעס

EUROPE

mə heʀt ɛs ɩn šiˑl מע הערט עס אין שול [Antwerp, Mendy Cahan}

vus heʀt zɩx וואָס הערט זיך [Vienna, Eidel Malowicki}

ISRAEL

ɩx ɔ gɛhɛʀt איך האָב געהערט [Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}

NORTHEASTERN

הערן ~ ערן [סוּוואַלק}

Lithuania

hert nit הערט ניט {LITHUANIA, Kaunas, 54239}
- herndik הערנדיק

herŋ, gɩhɛ́ʀt {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- ven di fis̀ volt given fris̀, voltax nit herŋ kiŋ ʀéjax ווען די פֿיש וואָלט געווען פֿריש, וואָלט איך ניט הערן קין ריח

AUDIO Wolf Burko [Pinsk, Belarus}
איך הער נישט.

ISRAEL

ven er ot geert ווען ער האָט געהערט {JERUSALEMITE, Assouline 2017: 32}

SOUTHEASTERN

æ̆r hɛᵃrt nɩ́št ער הערט נישט {ROMANIA, Brăila, 45273}

AUDIO Itzik Manger [Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
hert
הערט, טעכטער, הערט