הויז
הײַזער
דאָס
(SOUTHEASTERN די, NORTHEASTERN די = intermediate gender)
'house'
ETYMOLOGY
MHG hûs
Vowel 44, Proto-Yiddish ✱ɔu
WESTERN
haisər הײַזער {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 21}
Mit an Stan baut me kan Haus.
Holland (Netherlands)
hous {ɔu} {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Wo hot 'n hond hous? 'Where does a dog have a house? What do you imagine?' {Jerosche №356}
- Besser a leddeg hous wie e schleschte einwouner. {Jerosche №364}
- Es hous verliert niks. Var. Was es hous verliert, gibt es hous widder. 'If something has been lost at home, it will eventually turn up. Don't spend too long looking for it.' {Jerosche №365}
- In kaan jiddisch hous gedocht. 'Phrase used to ward off accidents.' {Jerosche №366}
- Mit viel halt man hous, mit winzeg komt man ous. 'Met veel houdt men huis, met weinig komt men uit. With a lot of people one keeps a home, with little one comes out. Who has a lot can be generous. who has little, must see it come true. {???}' {Jerosche №367}
Alsace (France)
ə hɔ̞ux hɔ̞us אַ הויך הויז {ALSACE, 47075 Mulhouse, 055-010}
- hajd cə daːg bɔ̞ud mər hejçəri hajsr̩ הײַנט־צו־טאָג בויט מען העכערע הײַזער {p055-030}
- cvaːʃdegɩg hɔ̞us אַ צוויישטעקיג הויז {q056-020}
- ə hɔ̞us mɩdəmə šiːfə dax אַ הויז מיט אַ שיפֿע דאַך {q056-030}
Switzerland
si hen liːdliç un gədiçtliç gəlɛnt un gen fun hauz tsu hauz זיי האָבן לידלעך און געדיכטלעך געלערנט און גייען פֿון הויז צו הויז {Endingen, Isaak Guggenheim-Bloch, Fleischer 2005:74}
- un maxəd undərˈobsiç faʃt s gants hauz און מאַכן אונטעראָבזיך פֿאַסט דאָס גאַנצע הויז {p75}
Czechia
haus {CZECHIA and western SLOVAKIA, Beranek 1936: 72}
Oyberland (West Transcarpathian)
Hinter ünser Haus stehn draj schene Epplbam, mit rajte Eppeloch הינטער אונדזער הויז שטייען דרײַ שיינע עפּלביים מיט רויטע עפּעלעך {WTCP, Frauenkirchen, Fleischer and Schäfer 2014: 7}
haus {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 129, 130}
- hęi̯zər הײַזער
hauz {WTCP, SOUTHWESTERN HUNGARY, Garvin 1965: 95, 98}
- hauzganəv הויז־גנבֿ
hauz {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 102}
- gortn̥hauz גאָרטנהויז
houz {WTCP, NORTHEASTERN HUNGARIAN, Garvin 1965: 107}
ə hɔjəx ha˰uz אַ הויך הויז {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- mə baut šø hɛxərə yn grɛsərə hæjzə מע בויט שוין העכערע און גרעסערע הײַזער
- ə cvaˑštɔkʲək, cvaːštɔkʲɩgəs ha˰uz אַ צוויישטאָקיק הויז
cvaj štɔkɩg hauz צוויישטאָקיק הויז {ɴᴏᴛᴇ: דײַטש} {WTCP, Vác, 47197}
- a hɔjəx haus אַ הויך הויז
- hajn bauət mαn hɔjxərə / héərə {?} hajzər הײַנט בויט מען העכערע הײַזער
hɔjz {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- hɔjax hoːz הויך הויז
- gʲəmoˑrt hous געמויערט הויז
- hɛxərə hajzər bout mən העכערע הײַזער בויט מען
- ə cvaːštɔkʲədɩg houᵊz̥ אַ צוויישטאָקעדיק הויז
- càdɩkədɩ́n-h{a}jzlʲ
cɩ houz̥/s צו הויז 'at home' {WTCP, Hajdúhadház, 47219}
CENTRAL
hous {Hutterer 1965: 141}
hoːs, {howəs} (underlying ou) {Jacobs 96}
hinter insəʳm hō̩s šda̩iən dʀai šaĩnə e̩pəl̥ba̩ĩməʳ mid ʀo̩itə e̩pəʀləχ (beide ə stark nach a hin!) הינטער אונדזער הויז שטייען דרײַ שיינע עפּלביימער מיט רויטע עפּעלעך {POLAND, Kobyla Góra, Wenkerbogen 09746 Kobylagora (dated 1881); Fleischer and Schäfer 2014: 7}
Hinter ünser Hous stehn drai schaine Bämelēch mit roite Äpelech הינטער אונדזער הויז שטייען דרײַ שיינע ביימעלעך מיט רויטע עפּעלעך {POLAND, Kobyla Góra, Wenkerbogen 09746 Kobylagora (dated 1881); Fleischer and Schäfer 2014: 7}
hous {eastern SLOVAKIA and CARPATHO-RUTHENIA, Beranek 1936: 72}
Unterland (East Transcarpathian)
a hoːz mɩt cvaj štɔk͡ŋ אַ הויז מיט צוויי שטאָקן {ETCP, Teiuș, 46233}
a cvajštɔkədɩk houz, a/ə cvájštɔ́kədɩk houz̥ אַ צוויישטאָקעדיק הויז {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- ə hɔjəx houz אַ הויך הויז
- ə štɔkədɩk houz אַ שטאָקעדיק הויז
- a houz mit a kriməm dax אַ הויז מיט אַ קרומען דאַך
- dɔrt tiːt mən bouən hɛxərə hajzər דאָרט טוט מען בויען העכערע הײַזער
- zoubərkat in houz זויבערקייט אין הויז
a hous mit cvaj štɔk͡ŋ אַ הויז מיט צוויי שטאָקן {ETCP, Bistriţa, 47241}
haˑnt bout mən grɛsərə haːzər > štiˑbər הײַנט בויט מען גרעסערע הײַזער < שטיבער {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
a hojx hojs אַ הויך הויז {POLAND, Wolbrom, 50196}
- a hoːs fɩn cvaj štɔk אַ הויז פֿון צוויי שטאָק
- s hoos {?} ס'הויז
- hajnt bout mɛn hexəʀə haːzɛᴿ הײַנט בויט מען העכערע הײַזער
{hɔ:s} {Warsaw, Geller 2001: 72}
baː-r-ᵻnts-i giɛvɛjn-a grɔjs ɔːs בײַ אונדז איז געווען אַ גרויס הויז {p. 237}
- ɔt-mɛ giɛbrɛnt dᵻ haːzɛ האָט מען געברענט די הײַזער {p. 261}
- i-vɛjn gɛbɬᵻbm ɛps draː fijɛ haːzɛ איז געווען געבליבן עפּעס דרײַ־פֿיר הײַזער {p. 269}
hoz a kejlər הויז אַ קעלער {POLAND, Warsaw, 52211}
- a hojəx hos / hoˑs אַ הוך הויז
- a hos fɩn cvaj štok אַ הויז פֿון צוויי שטאָק
- ɩn hoz aran אין הויז אַרײַן
VIDEO Sarah Rivkah Lefkowits from Hajdúnánás, Hungary, June 26, 2018
אויסגערויבט די גאַנצע הויז
AUDIO Gosia Pod {Mikulintse / Mikulińce / Микулинці, East Galicia} August 5, 2018
אַ גרויס הויז
AUDIO Miriam Hoffman {parents from Łódź, POLAND} 25 August 2018
hajzəʳ {influence of STANDARD}
HASIDIC
AMERICA
hɔwz̥
bɔwt mɛn ouf a houz בויט מען אויף אַ הויז
ˈhaːzələx הײַזעלעך (diminutive)
haːskl̥ הײַזקל (diminutive)
a klajn ˈhaskələ אַ קליין הײַזקעלע
ˈfarn̩ ˈvasn̩ ˈhɔwz̥ פֿאַרן ווײַסן הויז
dɛr ɛlctər fɩn zan hɔwz דער עלטסטער פֿון זײַן הויז
klapm̩ fɩn hɔws cɩ hɔws קלאַפּן פֿון הויז צו הויז
a haˑskələ אַ הײַזקעלע
a vɩrtšaft ɩn də hows אַ ווירטשאַפֿט אין די הויז
EUROPE
ɩnc gajn cɩm hɔˑz אונדז גייען צום הויז {Vienna, Eidel Malowicki}
ISRAEL
dɛ ɔjz {Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}
NORTHEASTERN
{זאַמעט} אַ מאָוז איז אין האָוז
{אַנדערע טיילן פֿון ליטע} דאָרטן וואוינט מען שוין אין אַ האָיז
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 440־441}
די הויז און דער פֿאָרהויז און דער פֿירהויז (פֿירעז) {ז' 452}
SOUTHEASTERN
hous {דער גאַנצער בנין} {ROMANIA, Brăila, 45273}
- aːnt bouətn ǽxərə haːzər הײַנט בויט מען העכערע הײַזער
- a houz mɩt a kveːrn dax אַ הויז מיט אַ קווערן דאַך
AUDIO Itzik Manger {Czernowitz / Chernivtsi, BUKOVINA}
hojs
נאָר דעם שענסטן ניגון שפּילט ער פֿאַר דעם סאַמע אָרעמסטן הויז