ברענגען
געבראַכט/געברענגט

ETYMOLOGY

{Yiddish dialects have /e/ instead of /i/ because brengen was widespread in Central German dialects, like Silesian; brengen was an old causative verb formed to bringen, often used interchangeably.]
Got. briggan, OE bringan, English to bring, OS bringan, OHG bringan, MHG bringen, ENHG bringen, NHG bringen; from PGmc ✱bringan- or ✱brengan-; from PIE ✱bʰrenkó- (?). Perhaps a combination of the PIE roots ✱bʰer- 'to carry' and h₂enḱ- 'to arrive', or ✱(e)nek- 'to reach'.
A weak causative verb formed to ✱bringan-: OE brengan, OS brengian, Dutch brengen, OHG brengen, MHG (especially Central German dialects) brengen, ENHG (Central German dialects also) brengen (many citations in FNHDW), NHG (Central German, South Bavarian dialects, Silesian) brengen; from PGmc ✱brangjan- 'to have brought', causative formed to to ✱bringan-.
Because the difference in meaning between 'to bring' and 'to have brought' was so slight, bringan and brengan were often used interchangeably even in OHG.

WESTERN

Old Literary Yiddish (ca. 1100-1800)

ich breng איך ברענג {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 23}

אזו וויל איך עז אין דער דפֿוס ברענגין
'thus I wish to bring it into print'

Wer brengt zu mir, trogt fün mir.

brengen {EAST FRIESLAND, Aurich, Schulenrufen 1902}

Switzerland

gəbriŋt {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Czechia

breŋə {CZECHIA, Beranek 1936: 66}

Oyberland (West Transcarpathian)

brengən {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 99}

eˑ vat nɔx aːz bréŋə ער וועט נאָך איינס ברענגען {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- gʲəbréŋkt, gʲəbreŋkt געברענגט
- dər taˑtə hɔt gəbreŋkt ə špìlʲəraˑj דער טאַטע האָט געברענגט אַ שפּילערײַ 'father brought a toy'
- in den oˑαn hɔt mə gəbreŋkt bɩs cym gýtɔ́t און דעם אָרון האָט מען געברענגט ביז צום גוט־אָרט

gʲəbréŋkt, gəbreŋkt געברענגט {WTCP, Vác, 47197}
- dər taːtə hɔt gʲəbreŋkt ə špìləráˑj דער טאַטע האָט געברענגט אַ שפּילערײַ

tatə hɔt gəbreŋkt ə špìᶦləráᶦj טאַטע האָט געברענגט אַ שפּילערײַ {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- ert nɔx ajns breŋgʲən ער וועט נאָך איינס ברענגען

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

dər tatə hɔt gəbreŋkt a gʲəšpiˑləxc דער טאַטע האָט געברענגט אַ געשפּילעכץ {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- ərt nɔ́x aːnz breŋgən ער וועט נאָך איינס ברענגען

vɛn dɩ brɛŋgst mɩr əs rɛkʎ ווען דו ברענגסט מיר דאָס רעקל {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}

də tatə ɔt gibreŋkt a špilʲcajk דער טאַטע האָט געברענגט אַ שפּילצײַג {POLAND, Wolbrom, 50196}

brɛɲgiɛn {Warsaw, Geller 2001: 191}
- mɛ-x mɛ giɛbrɛɲk't' a zak mejl מע האָט מיר געברענגט אַ זאַק מעל {p. 177}
- giɛbrᵻɲgiɛ tsu {!] traːbm געברענגען צו טרײַבן {p. 231}
- ajnɛ-ts giɛbrᵻngt' mɛjl' איינער האָט זיך געברענגט מעל {p. 267}
- xɔ-mɛ giɛbriɲk vasɛ, ɔ-mɛ giɛbriɲk't' ɔːxn {!] איך האָב מיר געברענגט וואַסער, האָב מיר געברענגט אויך {p. 321}
de tatə gəbrengt a špiˑləxsl / špiˑləxcl דער טאַטע האָט געברענגט אַ שפּילעכסל / שפּילעכצל {POLAND, Warsaw, 52211}
- ert brengən nox ajns ער וועט ברענגען נאָך איינס

HASIDIC

AMERICA

mə mɩ dɔx ˈbreŋgən a ˈkɔrbm̩ מע מוז דאָך ברענגען אַ קרבן

ISRAEL

gebrengt געברענגט {Assouline 2014: 183}

NORTHEASTERN

בריינגן (אָן דעם ־ע־)
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 434}
בריינגנדיק {ז' 434}
געבראַכט {ז' 457}

Ich bring {Grajewo, Olsvanger 1931}
- gebracht

Lithuania

dɛʀ tatɛ hɔt gʲɩbráxt a c̀ac̀kʲɛ דער טאַטע האָט געבראַכט אַ צאַצקע {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- ɛʀ vɛt bʀɩŋgɛn nɔx ejnɛ ער וועט ברענגען נאָך איינע

VIDEO Menachem Mendel Schneersohn {Nikolaev/Mykolaiv, Yekatrinislav/Dnipropetrovsk, UKRAINE] 1981
brejŋkt
און מע ברענגט עס מיט אַן אמת אַז דער אייבערשטער העלפֿט אים