ברויט
־ן
דאָס
(NORTHEASTERN די = mass gender)
'bread'
ברייטל
(diminutive)
ETYMOLOGY
Crimean Got. broe, ON brauð, OE brēad, English bread, OS brōd, OHG brōt, MHG brôt,; from PGmc ✱brauda- 'bread' < ✱bʰrouh₁-tó- (DRV); a to-stem derived from ✱brewwen- 'to brew' (see ברויען).
The word displaced the earlier Germanic word for 'bread' ✱hlaiba- (see לאַבן, English loaf).
{DW² 5: 846; EWA 2: 359; Kluge/Seebold 2011: 153; Kroonen 2013: 74}
Vowel 42, Proto-Yiddish ✱ō
{Yiddish Language Atlas of the Soviet Union 1931, map 42}
WESTERN
brôt {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 21}
Er kann mehr als Brod essen!
brɔut {NORTHWESTERN, Katz 1982: 286}
Holland (Netherlands)
brout {ɔu} {HOLLAND, Beem, Jerosche}
- Bei dem brout von Go. {Jerosche №76}
Tendlau 341 (sources)
- 77. Aier mit brout sol man dribber essen. 'It is for (worthy of?) crying over.' {Jerosche №77}
- Baron esst gritz bei s'n brout. 'The baron eats groats with his bread.' {Jerosche №303}
Switzerland
braut; ə španišbreitliç 'Brötchen (sg.)' {SWITZERLAND, Fleischer 2005}
Oyberland (West Transcarpathian)
bråydesər ברויטעסער {WTCP, SOUTHWESTERN HUNGARY, Garvin 1965: 97}
lampⁱłⁱ ~ lemⁱlⁱ לעמעלע {BURGENLAND, Kobersdorf, Stalek 1926: 268}
kümt des lampⁱłⁱ rôjtⁱ / krîgt des kindⁱłⁱ e brôjtⁱ קומט דאָס לעמעלע רויט / קריגט דאָס קינדעלע אַ ברויט
dəz brɔjt {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- ɛˑ hɔdəs brɔjt ǽjgətyŋkt ɩn də zyp ער האָט דאָס ברויט אײַנגעטונקט אין די זופּ
- əzɔ́j ə brɔjt šmɛkt gʲyˑt אַזוי אַ ברויט שמעקט גוט
- ə laˑblʲ brɔit אַ לעבל ברויט
- doˑz brɔjt ɩz nɩks cym ɛsn דאָס ברויט איז ניקס צום עסן
- ə štɩkl brɔjt אַ שטיקל ברויט
dəs brɔjt {WTCP, Vác, 47197}
- brɔjt gəknejtn in ə mʲiltər ברויט געקנעטן אין אַ מולטער
- zɔj ə brɔjt šmɛkt mᵊr gyːt אַזוי אַ ברויט שמעקט מיר גוט
- ə laːbl brɔjt אַ לעבל ברויט
- deˑs brɔjt iz niks cym ɛsn דאָס ברויט איז ניקס צום עסן
- ixɔp ka brɔjt cy ʔɛsn איך האָב קיין ברויט צו עסן
- ə/a klajn brɔ́jtələ אַ קליין ברויטעלע
- brɔjt mit aš ברויט מיט אַש
dəs brɔjt hɔt ər {á}jŋgədyŋkt ɩn də zyp דאָס ברויט האָט ער אײַנגעדונקט אין די זופּ {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- əzɔ́j ə brɔjt hot ə gʲy̆t͡n̩ gəšmák אַזוי אַ ברויט האָט אַ גוטן געשמאַק
- laːbɫ brɔjt לעבל ברויט
- brajtl {אַ קליין ברייטל}
- grɔjsə brɔjt͡n̩ גרויסע ברויטן
- brɔ́jtrɩnd͡n̩ ברויטרינדן 'crust'
- ə reːftlʲ brɔjt אַ רעפֿטל ברויט
- déˑz brɔ́jt ɩz nɩ́š cym ɛ́sn דעיס ברויט איז נישט צום עסן
- xɔ nɩš kajn brɔjt איך האָב נישט קיין ברויט
- mɔ́daˑr laˑttɔ-brɔjt {פֿייגעלעך־האָבן־עס־געזען־ברויט} (Hungarian madárlátta)
{CENTRAL}
brɔjt {Katz 1982: 286}
- {a}x tiˑ dus brɔjt ájñtɩŋkʲən איך טו דאָס ברויט אײַנטונקען {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- əzój brɔjt šmɛkt mir gʲɩt אַזוי ברויט שמעקט מיר גוט
- xɔ kãˑnbrojt ci ɛsn איך האָב קיין ברויט צו עסן
dús bʀójt {POLAND, Wolbrom, 50196}
- ʀɔt áːgɪtɩ̀ŋk͡ŋ s bʀojt ɩn dɛ jouəx ער האָט אײַנגעטונקען ס'ברויט אין דער יויך
- azoũⁿ bʀojt i gʲɩšmák אַזאַ ברויט איז געשמאַק
- a bʀajtɫ אַ ברייטל
xɔ-giɛbak'ɲ brɔjt איך האָב געבאַקן ברויט {Warsaw, Geller 2001: 177}
- dɛm tuk, vɔ-xɔ giɛbak'ɲ brɔjt דעם טאָג וואָס איך האָב געבאַקן ברויט {p. 179}
- m-ɔt giɛgiɛj brɔjt, m-ɔt giɛgiɛjbm kavɛ מע האָט געגעבן ברויט, מע האָט געגעבן קאַווע {p. 299}
- arajnfijt brɔjt אַרײַנגעפֿירט ברויט {p. 301}
- ɔt-mij jɛjdɛ dɔ jɛgɛjbm a brɔjt האָט מיר יעדער דאָ געגעבן אַ ברויט (Geller interprets dɔ דאָ as 'there') {p. 319}
dus brojt {POLAND, Warsaw, 52211}
- aza brojt ɩz gəšmak אַזאַ ברויט איז געשמאַק
- a brajtl brojt אַ ברייטל ברויט 'a loaf of bread'
- štɩkʎ brojt שטיקל ברויט
- alt brojt אַלט ברויט
- dus ɩz nɩš ka brojt cəm esn דאָס איז נישט קיין ברויט צום עסן
- xo nɩš ka brojt cəm esn איך האָב נישט קיין ברויט צום עסן
AUDIO Isaac Bashevis Singer {Leoncin, Radzymin, Warsaw, POLAND}, 1978
ער האָט נישט קיין שטיקל ברויט 'he doesn't have a piece of bread, i.e. he is a pauper'
CENTRAL
AUDIO Miriam Hoffman {parents from Łódź, POLAND} 25 August 2018
brojt
HASIDIC
AMERICA
brɔjt
a puːr brɔjt אַ פּאָר ברויט
brɔjt ɔf hɔjzn̩ נישט האָבן ברויט אויף הויזן 'to have no money'
NORTHEASTERN
{זאַמעט} די ברעוט איז רעו
{אַנדערע טיילן פֿון ליטע} די ברייט איז ריי
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 440־441}
{ז' 445} {סוּוואַלק} ברעוט ~ ברייט
brejt {NORTHWESTERN, Katz 1982: 286}
Lithuania
aza bröjt iz̀ gʲɩs̀mákt אַזאַ ברויט איז געשמאַק {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- xob nit kejm bʀöjt cum ɛs̀n כ'האָב ניט קיין ברויט צום עסן