בויען – Yiddish Dialect Dictionary

בויען

‘to build’

בויען
געבויט
'to build'

ETYMOLOGY

{The Yiddish form seems to come from MHG bûwen.}
Got. bauan, ON búa 'to live; to prepare, fix', OE (ge)būan, būgan 'to live, dwell, OS būan, Dutch bouwen 'to build', OHG bū(w)an, bū(w)en 'to live, dwell; to build', MHG bûwen, biuwen, bouwen, NHG bauen 'to build'; from PGmc ✱bōan- ~ ✱būan- 'to live, dwell'; from PIE ✱bʰéh₂u- 'to arise, become'; cf. Sanskrit bhávati 'to become, happen, come about', Lithuanian bū́ti 'to be', Old Church Slavonic byti, Russian быть, Latin fuī 'to become', Greek φῠ́ω 'to bring forth, produce', Albanian bij 'to sprout'
The meaning 'to build (a house)' emerged in late MHG.
{DW² 4: 293; EWA 2: 411; Kluge/Seebold 2011: 97; Kroonen 2013: 70}
Vowel 54, Proto-Yiddish ✱əu

LINK: http://www.dovidkatz.net/WebAtlas/29_MolevReshitse.htm
Between Mólev (Mogilov) and Réshitse
LITVISH: An Atlas of Northeastern Yiddish by Dovid Katz

WESTERN

Mit an Stan baut me kan Haus.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 44}
- Mit Narrn baut me 'n Weg. {48}

Alsace (France)

hajd cə daːg bɔ̞ud mər hejçəri hajsr̩ הײַנט־צו־טאָג בויט מען העכערע הײַזער {ALSACE, 47075 Mulhouse, 055-030}

Oyberland (West Transcarpathian)

bau̯ən {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 130, 132}

hajn bauət mαn hɔjxərə / héərə {?} hajzər הײַנט בויט מען העכערע הײַזער {WTCP, Vác, 47197}

hɛxərə hajzər bout mən העכערע הײַזער בויט מען {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

dɔrt tiːt mən bouən hɛxərə hajzər דאָרט טוט מען בויען העכערע הײַזער {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- ə gʲəbóuətə sɩkə אַ געבויטע זוכּה

haˑnt bout mən grɛsərə haːzər > štiˑbər הײַנט בויט מען גרעסערע הײַזער < שטיבער {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}

hajnt bout mɛn hexəʀə haːzɛᴿ הײַנט בויט מען העכערע הײַזער {POLAND, Wolbrom, 50196}

HASIDIC

AMERICA

<געבויט> ~ <געבויעט>
ˈbɔwən ~ ˈbɔən
gəˈbɔwt געבויט

ISRAEL

gɛbɔjɛt געבויעט {Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)}

PHRASEOLOGY
אין דער עלטסטער געדרוקטער הגדה פּראָג 1526, וווּ ס׳איז נאָך ניטאָ דער אחד מי יודע און חד־גדיא, איז יאָ פֿאַראַן דאָס ליד אַלמעכטיקער גאָט נון בוי דײַן טעמפּל שיִער "אַלמעכטיקער גאָט, בוי זשע דײַן בית־המיקדש גיך", אַ ייִדישע באַאַרבעטונג פֿון "אַדיר הוא". אין מיזרח־אייראָפּע זינגט מען ניט דאָס ייִדישע ליד זעט אויס, אָבער אין אַשכּנז I, ד"ה בײַ ריידערס פֿון מערבֿ־ייִדיש און זייערע קינדסקינדער, איז אָט דאָס ליד אויף ייִדיש ביז הײַנטיקן טאָג אַן אינטעגראַלער טייל פֿון דער הגדה, און פֿון פֿאַרשיידענע ערטער גיט מען איבער, אַז ווען ייִדן באַגעגענען זיך דעם ערשטן טאָג פּסח, פֿרעגט איינער דעם צווייטן: נו, איר האָט גוט געבויט? דער טײַטש דערפֿון איז בערך: "נו, איר האָט געהאַט אַ פֿײַנעם סדר?"