איך – Yiddish Dialect Dictionary

איך

‘I’

איך
'I'

ETYMOLOGY

Runic ek (at start of sentence), -eka (enclitic after a verb), Got. ik, ON ek, OE ic, English I, OS ik, Dutch ik, OHG ih, (emphatic) ihha, MHG ich, NHG ich,; from PGmc ✱ek(a); from PIE ✱h₁eǵ-H-om
Related: Sanskrit ahám, Greek ἐγώ, Latin egō, Old Church Slavonic azŭ, Old Lithuanian eš (modern àš), Russian я, Hittite uk, uga.
{Burrow 264; DW¹ 10: 2017; Kluge/Seebold 2011: 435; Kroonen 2013: 116}
Geller suggests influence of the Polish pronoun ja 'I' on the Warsaw dialect form [jax]. Very unlikely.

WESTERN

Wos ech nit waaß macht das Herz nit haaß.
{Maißim un Schnokes vun e Handelewos, LEIPZIG 1845: 41}
- Gut Morgen, Retach trog ach. {42}
- Beiß ech in den Finger, thuts mir weh, beiß ech in — {45}

Holland (Netherlands)

isch [HOLLAND, Beem, Jerosche]
- Wo isch nit bin, is es gut. 'I am unlucky.' {Jerosche №307}
- Das hob isch (stress on isch). 'That must happen to me right now.' {Jerosche №350}
- Wie isch misch leig, leig isch misch nit gut. 'Whatever I do, there is criticism.' {Jerosche №555}

Alsace (France)

iç {ALSACE, Zuckerman 1969, 45}

TABLE [ALSACE]

ɩç {ALSACE, 47075 Mulhouse, 004-033}
- ʊn ɩç aːx און איך אויך {q031-070}

Switzerland

iç, iːç {SWITZERLAND, Fleischer 2005}

Czechia

īɐx (stressed) ~ ɐx (unstressed) {CZECHIA, Beranek 1936: 66}

wus tü och itsi וואָס טו איך איצט הי {BURGENLAND, Stalek 1926: 270}
- Gei îᵉch e bisele wâtoʳ גיי איך אַ ביסעלע ווײַטער
- Tref eⁱᵉch ũ e râtoʳ טרעף איך אָן אַ רײַטער
- šlug iᵉch mo e loch שלאָג איך מיר אַ לאָך
- gei ioch גיי איך
- doᵘᵒs vâs îᵒch דאָס ווייס איך
- îox warf doch eraus איך וואַרף דיך אַרויס
- jᵉch wor enk ercêiln איך וועל ענק ערציילן

Oyberland (West Transcarpathian)

īɒx (stressed) ~ jăx ~ ɒx (unstressed variants) {WTCP, Budapest, Hutterer 1965: 131}

ax zūg איך זאָג {WTCP, NORTHWESTERN HUNGARIAN, Garvin 1965: 103}

ɩx, iˑx, iˑəx, iəx, iᵊx, iᵓx, iax, iɔx, ɔx, ox {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- fa deˑn coˑl ox dɔ góanɩks פֿאַר דעם צאָל איך דאָ גאָרניקס
- iˑəx bʲin zɔj gəlɔfɱ daz ɔx kʲɛn kaʊm óˑtəm šɛp͡m̩ איך בין אַזוי געלאָפֿן דאָס איך קען קוים אָטעם שעפּן
- iɔx moˑg doˑz nɩt איך מאָג דאָס ניט
- yn iːx aːx און איך אויך
- iˑαx gʲɛb͡m̩ deˑn ɛplʲ איך געב אים דעם עפּל
- iα/əx kʲɛn ejm yn ɛˑ kʲɛn miᵊx איך קען אים און ער קען מיך

iəx aux, aːx איך אויך {WTCP, Vác, 47197}
- iˑəx gʲɛb iˑm den ɛpl איך געב אים דעם עפּל
- iˑx kʲɛn ejmən איך קען אים
- milax vilax nɩks מילך וויל איך ניקס

íˑx áˑx איך אויך {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- iəx zeˑ dəs toːr איך זע דאָס טויער
- iːx kɔx bɛsər vi ɛː/eˑr איך קאָך בעסער ווי ער
- iˑᵊx kʲɛn ziˑ yn ziˑ kʲɛn miᵊx איך קען זי און זי קען מיך

iəx kɛn ejm ɩn eˑr kʲɛn miˑx oux איך קען אים און ער קען מיך אויך {WTCP, Hajdúhadház, 47219}

CENTRAL

Unterland (East Transcarpathian)

ix {ETCP, Nagyecsed, U. Weinreich 1964: 258}

ɛx bɩn gɩvejn ɩ̀bərúːl איך בין געווען איבעראָל {ETCP, Teiuș, 46233}
- iˑx kʲɛn ziˑ ɪn ziˑ kʲɛn miˑx איך קען זי און זי קען מיך

iəx zɩfəc איך זיפֿץ {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- iːx gej oux ~ iːx gaj aːx איך גיי אויך
- iɣ zej dejm tuːr איך זע דעם טויער
- iəx fraj məx a diˑ ɛst איך פֿריי מיך אַז דו עסט
- milʲax víᶩʲ ax niš מילעך וויל איך נישט
- iˑx kɔx bɛsər vi ziˑ איך קאָך בעסער ווי זי
- [a]x tiˑ dus brɔjt ájñtɩŋkʲən איך טו דאָס ברויט אײַנטונקען
- ən iːx əl aːx kʲ. און איך וועל אויך קומען
- ɩɣ bɩn káːmul nɩždgəgaŋgən ɩn xajdər איך בין קיין מאָל נישט געגאַנגען אין חדר

iˑx oux איך אויך {ETCP, near Sighet, 47228}

iːx oux איך אויך {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- ax šrɛk məx dər tiš ɩt (ɩ́m)faln איך שרעק מיך דער טיש וועט (אומ)פֿאַלן
- iˑx gɩb ejm əm ɛ́plʲ איך גיב אים אַן עפּל
- ɛx fraj məx איך פֿריי מיך
- iˑx / ax trɩ́ŋk fɩn a fᵻlʲə flaš איך טרינק פֿון אַ פֿולע פֿלאַש

x, əx, ax, ɩx, ix, iˑx, iˑᵊx {POLAND, Wolbrom, 50196}
- ən iːx oːx און איך אויך
- viː kɛn əx məx vašʲn̩ וווּ קען איך מיך וואַשן
- iˑᵊx tʀɩŋk fɩn a fɪlʲə flaš איך טרינק פֿון אַ פֿולע פֿלאַש
- ax bɩn gɩkɩmən cɩnɩ́m איך בן געקומען צון אים
- iˑx kɔx bɛ́sɛ fɩn zàj áɫə איך קאָך בעסער פֿון זיי אַלע

יאַך {Warsaw, Hoffman, (2007) שליסל צו ייִדיש, p. 429}
יאַך האָב געהאַט אַ מאַלייער
{Warsaw, Tsanin, מאַמעשי, מאַמעשי, שלוף נישט, p. 131}
ijɛx {Warsaw, Geller 2001: 201}
- bᵻn-ɔx giɛvɛjn ᵻn varʃɛ בין איך געווען אין וואַרשע {p. 157}
- giɛtrɔfn ɔb-ax ᵻn ɬutsk tsvaj bridɛ געטראָפֿן האָב איך אין לוצק צוויי ברידער {p. 157}
- giɛvɛjn bᵻn-ax mᵻt-a kint' געווען בין איך מיט אַ קינד {p. 161}
- ijɛx nᵻʃ jɛx יאַך, נישט יעך {p. 161}
- ix bᵻn fᵻrunfɛrtsᵻk ʃᵻ giɛvɛjn איך בין פֿיר און פֿערציק שוין געווען {p. 167}
- jix fɛʃ'taj nᵻʃ' איך פֿאַרשטיי נישט {p. 173}
- jax bᵻn giɛganᵻn איך בין געגאַנגען {p. 175}
- nᵻʃ' ijɛx nɔ jax נישט איך, נאָר יאַך {p. 189}
- ijɛx bᵻn urɛmɛ fᵻn maː mᵻʃ'puxɛ איך בין אָרעמער פֿון מײַן משפּחה {p. 203}
- ɛjɛr-ᵻn ajn zaːt ᵻn jix ᵻn dɛ andrɛ zaːt ער אין אייז זײַט און איך אין דער אַנדערער זײַט {p. 209}
- jax bᵻn gɛblᵻbm du איך בין געבליבן דאָ {p. 211}
- i-bi gɛblᵻbm ᵻn vaɬt איך בין געבליבן אין וואַלד {p. 269}
- jix bi je-raːjiganɛ ba dᵻ naxt איך בין אַרײַנגעגאַנגען בײַ די נאַכט {p. 281}
- zu-jɛx, jidn giɛvaɬt! זאָג איך, ייִדן געוואַלט {p. 289}
- bᵻ-n-ɔx jɛgaɲjɛ, ɔb-ɔx giɛzɛsn בין איך געגאַנגען, האָב איך געזען {p. 309}
- bᵻn-ɔx giɛgaɲgiɛ a gantsɛ naxt, dur-a gantsɛ tuk בין איך געגאַנגען אַ גאַנצע נאַכט, דורך אַ גאַנצע טאָג {p. 315}
- jix bᵻn-a jid איך בין אַ ייִד {p. 329}
jax {POLAND, Warsaw, 52211}
- jex / jax əb aˑx zugn איך וועל אײַך זאָגן
- jax oxɩt איך אויכעט
- jax zej dm, tojə איך זע דעם טויער
- jax ge5bem a/n/ epl איך געב אים אַן עפּל
- jax bɩn cəfridn vusərest איך בין צופֿרידן וואָס ער עסט
- jɩx ob zə məkanə gəvejn איך האָב זיי מקנה געווען
- jɩx ob gəvojnt ba dəm zajdn איך האָב געוווינט בײַ דעם זיידן
- n,jax vel ox kɩmən און איך וועל אויך קומען
- jaxŋkɩmən איך וועל קומען
- jəx darf ũkormən /d/s kɩnd̥ איך דאַרף אָנקאָרמען דאָס קינד
- jax vɩl putə< vejrn fn,iˑ,ə איך וויל פּטור ווערן פֿון איר
- jɩx vɩl zax špɩln mɩdiˑ,a איך וויל זיך שפּילן מיט דיר

AUDIO Charles Goldfischer [father from Stryj, westernmost Ukraine, mother from Tarnawka, Poland (both Galicia)], July 23, 2018.

HASIDIC

AMERICA

ɩx
iˑx darf hubm̩ a majdl̩ איך דאַרף האָבן אַ מיידל

NORTHEASTERN

Lithuania

ɩx {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
- iɣ vejs nit איך ווייס ניט

SOUTHEASTERN

Ech red ništ fin kan hoiln Fas arous. איך רעד נישט פֿון קיין הוילן פֿאַס אַרויס 'Ich rede nicht ohne Grund, keine leeren Worte. Nicht aus einem leeren, hohlen Hafen, Faß reden. Gr. 4², 122f. meint: "vielleicht von Gaunerkunststückchen, die im 15. u. 16. Jahrh. im Schwange waren, eine Stimme aus einem leeren Topfe erschallen zu lassen", also eine Art Bauchreden.' {EAST GALICIA, Brody, Landau 1923, №25}

ax fuːr kʲin adés איך פֿאָר קיין אַדעס {ROMANIA, Brăila, 45273}
- ɛx ojx איך אויך
- ex vɩl mər ŭvašn dɩ hent איך וויל מיר אָפּוואַשן די הענט
- ex vet mojrɩ gʲəhɔ́t איך וואָלט מורא געהאַט
- ex zej m̩ tojr איך זע דעם טויער

AUDIO Binyumen Schaechter [father from Czernowitz], July 24, 2018
ex ex איך אויך