אויך
'also'
אויכעט
ETYMOLOGY
{A mystery: the proto-vowel of the forms in WY (/aːx/) and NEY (/ejx/) appears to be O4 (MHG ou), but for the CY and SEY forms (/oːx/, /oux/, /ojx/) the proto-vowel should be U4 (MHG û). What other cases like this?}
Got. auk 'furthermore, but, since', ON auk, (later) ok 'besides', OE ēac 'with, besides', ME ēk, English (obsolete) eke 'also', OS ōk 'also, but', OHG ouh 'also, even, MHG ouch, ôch, och, NHG auch; from PGmc ✱auke 'and; again, but'; from PIE ✱h₂eu-ǵe (✱h₂eu 'again' + emphatic particle ✱ǵe (cf. Greek γε,)); cf. Greek αὖ, αὖγε 'again', Latin aut 'or', autem 'but'
Vowel 44, Proto-Yiddish ✱ɔu
The DSA map of
LINK: http://www.dovidkatz.net/WebAtlas/31__LitvishUkrainianRusakovsky.htm
Rokhl Rusakovsky's Memory of the Chernobyl Litvish — Ukrainian boundary
LITVISH: An Atlas of Northeastern Yiddish by Dovid Katz
NEY ejx
Courland øyx
CY ?
WESTERN
In Old Yiddish generally:
אך
ach {Sprach-Meister 1742}
âch {Schnitzler, Prager Judendeutsch, 21}
Hopfa do bin ich ach.
Wer's nit glaabt, is aach e guter Jid!
Holland (Netherlands)
aach [HOLLAND, Beem, Jerosche]
- Die zwaate helft is aach sou. 'Do not talk any further: I understand the rest.' {Jerosche №331}
- Wer 's nit glaabt, is aach e jehude. 'Used when something very unbelievable is claimed. {Jerosche №377}
aach {EAST FRIESLAND, Aurich, Schulenrufen 1902}
Alsace (France)
aːx {ALSACE, 47075 Mulhouse, 010-021}
- ʊn ɩç aːx און איך אויך {q031-070}
Switzerland
und hiː und daː ax ə kʰus ãĩʃaltə און הי און דאָ אויך אַ קוש אײַנשאַלטן {Endingen, Isaak Guggenheim-Bloch, Fleischer 2005:76}
un hot si aux graːd nɔx kʰouʃər gəmaxt און האָט זי אויך גראָד נאָך כּשר געמאַכט {Endingen, Gustav Dreifuss, Fleischer 2005:84}
a(ː)x, aː, au {SWITZERLAND, Fleischer 2005}
Oyberland (West Transcarpathian)
āx {WTCP, SOUTHWESTERN HUNGARY, Garvin 1965: 97}
āx {WTCP, SOUTH-CENTRAL HUNGARY, Garvin 1965: 101}
āx {WTCP, NORTH-CENTRAL HUNGARIAN Garvin 1965: 106}
aːx, aˑx {WTCP, Dunajská Streda, 47179}
- yn iˑᵊx va aːx kʲ. און איך וועל אויך קומען
aːx, aˑx, aux {אַך} {WTCP, Vác, 47197}
- də gojtəs aːx די גויטעס אויך
- iəx aux, aːx איך אויך
- ix ver auch k. איך ווער אויך קומען
íˑx áˑx איך אויך {WTCP, Berettyó-Újfalu, 47212}
- ouxət אויכעט
- dyˑ mɔjšə vɛst aːx k. דו משה וועסט אויך קומען
- ixəl oux dɔrt z[a]jn איך וועל אויך דאָרט זײַן
oux, aːx {WTCP, Hajdúhadház, 47219}
CENTRAL
Unterland (East Transcarpathian)
āx {ETCP, Békéscsaba, U. Weinreich 1964: 258}
oux {ETCP, Nagyecsed, U. Weinreich 1964: 258}
āx {ETCP, Hunedoara, U. Weinreich 1964: 259}
aːx {ETCP, Sîg Felső Szek, 47223}
- iːx gej oux ~ iːx gaj aːx איך גיי אויך
- diː mójšə əstóux kʲ. דו משה וועסט אויך קומען
- ən iːx əl aːx kʲ. און איך וועל אויך קומען
iˑx oux איך אויך {ETCP, near Sighet, 47228}
oux {ETCP, Bistriţa, 47241}
ouxət אויכעט {ɴᴏᴛᴇ: ער} {ETCP, Mukachevo, 48226}
- oux {זי [i.e., informant's wife]}
iːx oux איך אויך {ETCP, Nyzhnya Apsha, 48233}
- ouxət
- ojx {!}
oːx, oːxɩt, oˑxət אויך, אויכעט {POLAND, Wolbrom, 50196}
- ɩn diː mojšə əst ʔoːx k. און דו, משה, וועסט אויך קומען
[ɔ:x/ o:x/ ɔuxɛt] אויכ(עט) {Warsaw, Geller 2001: 73}
- ᵻz ɔːx nᵻʃ' jidᵻʃ' איז אויך נישט ייִדיש {p. 173}
- mɛ dakiɛnt azɔj ɔːxᵻt מע דערקענט אַזוי אויכעט {p. 175}
- ᵻn dɔrtn ɔt-ᵻs mɛ ɔːxᵻt zɛjɛ a sax giɛgiɛjbm און דאָרטן האָט עס מיר אויכעט זייער אַ סך געגעבן {p. 179}
- lɔla ɔt-ɔx ɔːxt-a man, ᵻn ɔːxt-a varʃ'ɛvɛ לאָלאַ האָט דאָך אויכעט אַ מאַן, און אויכעט אַ וואַרשעווער {p. 201}
- tatɛ-mamɛ zɛn-ɔːx varʃ'ɛvɛ טאַטע־מאַמע זענען אויך וואַרשעווער {p. 201}
- x-ɔb dɛmɔɬst ɔːx lib geat giɛzɛlʃ'aft איך האָב דעמאָלסט אויך ליב געהאַט געזעלשאַפֿט {p. 205}
- ɔːx git' אויך גוט {p. 221}
- x-ɔ-ba di frɔː gɛzajk, ba di fr-ɔ-jɛx איך האָב בײַ די פֿרוי געזייגט, בײַ די פֿרוי אויך {p. 227}
- bᵻn upgiɛvɛjzn ɔːxt-a tsaːt בין אָפּגעוועזן אויכעט אַ צײַט {p. 269}
- mɛ zᵻkt amuu̯ɬ ɔːx מע זאָגט אַ מאָל אויך {p. 273}
- dᵻs vaːp ɔːx azɔj דאָס ווײַב אויך אַזוי {p. 283}
- ɔm-ɛx giɛɬɛrnt ɔːx fᵻn dᵻ narᵻʃɛ maːsᵻs האָבן מיר זיך געלערנט אויך פֿון די נאַרישע מעשׂיות {p. 311}
- vɛn ɔt-ɛ-r-ɔːx giɛvist ווען האָט ער אויך געוווּסט {p. 313}
- xɔ-mɛ giɛbriɲk vasɛ, ɔ-mɛ giɛbriɲk't' ɔːxn [!] איך האָב מיר געברענגט וואַסער, האָב מיר געברענגט אויך {p. 321}
- ᵻx bᵻ giɛvɛjn ba dijɛ, bᵻn-ɛx ba-r-ɛjm ɔːx giɛvɛjn איך בין געווען בײַ דיר, בין איך בײַ איר אויך געווען {p. 337}
ox {POLAND, Warsaw, 52211}
- barɩnc oxɩt בײַ אונדז אויכעט
- ox a gɩvir ɩn ojx a kamcn / kargər אויך אַ גבֿיר און אויך אַ קמצן / קאַרגער
- jax oxɩt איך אויכעט
- trajfɩ oxɩt טרייפֿע אויכעט
- n,jax vel ox kɩmən און איך וועל אויך קומען
AUDIO Gosia Pod [Mikulintse / Mikulińce / Микулинці, East Galicia] August 5, 2018
ɔwx
צון אַלעמען דאַרף מען האָבן מזל אויך
ˈɔwxət
צון אַלע צרות האָב איך נאָך מזל אויכעט
HASIDIC
AMERICA
ɔwx
dɛsmul ɔwxət דענסטמאָל אויכעט 'now too'
ISRAEL
ɔx מע זינגט עס אויך [Bnei Brak, Eli Benedict (Karlin)]
eyxet {JERUSALEMITE} {Assouline 2017: 88}
der eybishter veyst eykh דער אייבערשטער ווייסט אויך {JERUSALEMITE} {Assouline 2010: 9, 12}
- eykht {JERUSALEMITE}
NORTHEASTERN
אויכעט
{מאַרק, "אונדזער ליטווישער ייִדיש" (1951): 434}
אויך ~ הויך [סוּוואַלק] {ז' 433}
êjch {Grajewo, Olsvanger 1931}
Lithuania
öjx, öjxet, ejxet {LITHUANIA, Vilnius, 54257}
AUDIO Wolf Burko [Pinsk, Belarus]
ejxət
איך בין אויכעט אַ קאַליקע.
VIDEO Menachem Mendel Schneersohn [Nikolaev/Mykolaiv, Yekatrinislav/Dnipropetrovsk, UKRAINE] 1981
ejxət
און מע גלייבט אויכעט, אַז דאָס זענען מנהיג ניט נאָר כּללית המדינה נאָר אָט דער וואָס ער האַלט איין־און־איינציק דעם שטר־כּסף
SOUTHEASTERN
A jing Chazarl iz ouch šein. אַ יונג חזירל איז אויך שיין 'Einwendung, wenn ein Kind mit Unrecht als schön gelobt wird: Alles was jung ist, ist schön, sogar ein Ferkelchen.' {EAST GALICIA, Brody, Landau 1923, №17}
ojx, ojxət {ROMANIA, Brăila, 45273}
Israeli Haredi Yiddish (Dalit Assouline):
Jerusalemite: /ejx, ejxt, ejxət/
אײכט סע זאָל זײַן געקאָכט, אײך ענטפֿערן אַלע קינדער
eyxt se zol zayn gikoxt, eyx entfern ale kinder